ILO Kabul Tarihi: 3 Haziran 1981
ILO'nun, İşyerlerinde sağlık ve güvenlik koşulları ile ilgili ulusal ve işyeri düzeyinde korunma politikalarının oluşturulmasını öngören 155 Sayılı Sözleşmesi TBMM tarafından onaylanmış olup 16 Mart 2004 tarih ve 25404 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
a) Risklerden kaçınmak.
b) Kaçınılması mümkün olmayan riskleri analiz etmek.
c) Risklerle kaynağında mücadele etmek.
d) İşin kişilere uygun hale getirilmesi için işyerlerinin tasarımı ile iş ekipmanı, çalışma şekli ve üretim metotlarının seçiminde özen göstermek, özellikle tekdüze çalışma ve üretim temposunun sağlık ve güvenliğe olumsuz etkilerini önlemek, önlenemiyor ise en aza indirmek.
e) Teknik gelişmelere uyum sağlamak.
f) Tehlikeli olanı, tehlikesiz veya daha az tehlikeli olanla değiştirmek.
g) Teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek.
h) Toplu korunma tedbirlerine, kişisel korunma tedbirlerine göre öncelik vermek.
i) Çalışanlara uygun talimatlar vermek.
İşverenin genel yükümlülüğü
Mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil her türlü tedbirin alınması, organizasyonun yapılması, gerekli araç ve gereçlerin sağlanması, sağlık ve güvenlik tedbirlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun iyileştirilmesi için çalışmalar yapar.
İşyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.
Risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır.
Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne alır.
Yeterli bilgi ve talimat verilenler dışındaki çalışanların hayati ve özel tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli tedbirleri alır.
İşyeri dışındaki uzman kişi ve kuruluşlardan hizmet alınması, işverenin sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.
Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği alanındaki yükümlülükleri, işverenin sorumluluklarını etkilemez.
İşveren, iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin maliyetini çalışanlara yansıtamaz.
Kaynağında korunma uygulamaları
Bertaraf etme , İkame etme Makine koruyucuları , Teknik tedbirler - Örnek: toz yayılımının önlenmesi,
Ortama yönelik koruma uygulamaları
Tecrit, havalandırma, aydınlatma v.s
Kişiye yönelik koruma uygulamaları;
Kolektif korumanın mümkün olmadığında kişisel koruyucu donanım kullanılması
🔄 Tehlikeyi yok etme – risk kaynağını tamamen ortadan kaldırma
🔄 Tehlikesiz olanla değiştirme (İkame) – zararlı madde/makine yerine daha az tehlikeli olanı kullanma
🛡️ Yalıtım – tehlikeli bölgeyi izole etme
⚙️ Makine koruyucuları / donanımı koruma içine alma
📦 Madde ve malzemenin bilgi formlarına uygun depolanması (MSDS)
💨 Lokal havalandırma ve aydınlatma
📉 Tehlikeli madde miktarını azaltma – stok miktarını minimumda tutma
🔬 Proses değişikliği – daha güvenli üretim yöntemleri
💨 Genel havalandırma – tüm işyeri hava kalitesini iyileştirme
💡 Genel aydınlatma – yeterli ve dengeli aydınlatma
🌡️ İklimlendirme – sıcaklık, nem ve hava akışı kontrolü
⚠️ İşaretleme – sınırlandırma – tehlike bölgeleri ve uyarı levhaları
📋 Acil durum ve eylem planı ile tatbikatlar
🧠 Sağlık, güvenlik ve ekip çalışması kültürü geliştirme
🧹 Toz kontrolü – düzenli temizlik ve vakumlama sistemleri
🔥 Yangın söndürme sistemleri – sprinkler, yangın tüpleri
🚨 Acil aydınlatma ve yönlendirme – tahliye yolları işaretlemeleri
🎯 İşe uygun personel seçimi – sağlık muayenesi ile uygunluk tespiti
⏰ Çalışma ve dinlenme düzeninin sağlanması – mola süreleri ve vardiya planlaması
📚 Eğitim – İSG bilinci ve güvenli davranış eğitimleri
🩺 Sağlık gözetimi – periyodik muayeneler, işe giriş ve işe dönüş kontrolleri
💉 Bağışıklama – aşılamalar (hepatit, tetanoz vb.)
🚑 İlkyardım ve kurtarma çalışmalarının organizasyonu
🧼 Genel hijyen koşullarının sağlanması ve sürdürülmesi
🍎 Yeterli ve dengeli beslenmenin sağlanması – kantin, su temini
🛡️ Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımı – baret, eldiven, gözlük, maske, kulak tıkacı
♿ Rehabilitasyon hizmetlerinin sağlanması – işe dönüş programları
🧠 Psikolojik destek ve stres yönetimi – mobbing ve tükenmişlik önleme
📊 Vardiya planlaması – gece çalışması ve uzun süreli çalışmalarda risk azaltma
Hastalık veya yaralanma oluşmadan önce risk etmenlerinin kontrol edilmesi.
Sağlığın geliştirilmesi (beslenme, egzersiz)
Alkol-madde alışkanlıklarının önlenmesi
Çevresel risk etmenlerinin kontrolü
Enfeksiyonların önlenmesi, dekontaminasyon ve atık kontrolü
Bağışıklama ve kemoprofilaksi
Hastalık belirtileri ortaya çıktığında veya yaralanma gerçekleştiğinde erken tanı ve girişimlerin en kısa sürede uygulanması.
Uygun tedavi, tedaviye uyumun sağlanması ve izlem
Sakatlık ve komplikasyonların önlenmesi
Hastalık ve sakatlık oluştuktan sonra daha kötüye gidişin engellenmesi amacıyla tıbbi, sosyal rehabilitasyon yöntemlerinin belirlenmesi ve uygulanması.
Komplikasyonlarla mücadele
Rehabilitasyon, protez vb. uygulamaları
Psikolojik ve sosyal hizmet uygulamaları
İş değişiklikleri, emeklilik ve uygun işe yerleştirme
İşe giriş kontrol muayenesi (Birincil Koruma)
Periyodik muayeneler, ek/tamamlayıcı muayeneler (İkincil Koruma)
Kaza sonrası yapılan muayene (Üçüncül Koruma)
Çalışanlar sağlık gözetimine tabi tutulur.
İşe giriş, iş değişikliği, işe dönüş ve periyodik muayeneler yapılır.
Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde sağlık raporu zorunludur.
Raporlar işyeri hekiminden alınır (50'den az çalışan ve az tehlikeli ise aile hekiminden de alınabilir).
Maliyet işverence karşılanır, çalışana yansıtılamaz.
Sağlık bilgileri gizli tutulur.
1) Sağlık gözetimi kapsamında yapılacak işe giriş ve periyodik muayeneler ve tetkikler ile ilgili olarak çalışanları bilgilendirmek ve onların rızasını almak.
2) Gece postaları da dâhil olmak üzere çalışanların sağlık gözetimini yapmak. Kadın çalışanların gece postalarında çalıştırılabilmeleri için, işe başlamadan önce, gece postalarında çalıştırılmalarında sakınca olmadığına ilişkin sağlık raporu işyerinde görevli işyeri hekiminden alınır.
3) Az tehlikeli sınıftaki işlerde en geç beş yılda bir, tehlikeli sınıftaki işlerde en geç üç yılda bir, çok tehlikeli sınıftaki işlerde en geç yılda bir, özel politika gerektiren grupta yer alanlardan çocuk, genç ve gebe çalışanlar için en geç altı ayda bir defa olmak üzere periyodik muayene tekrarlanır. Ancak işyeri hekiminin gerek görmesi halinde bu süreler kısaltılır.
4) Bir başka işverenden iş görmek için işyerine geçici olarak gönderilen çalışanlar ile alt işveren çalışanlarının yapacakları işe uygun olduğunu gösteren sağlık raporlarının süresinin dolup dolmadığını kontrol etmek.
İş Sağlığı ve Güvenliğinde Korunma Yöntemleri:
Tehlikesiz olanla değiştirme
Koruyucu/koruma içine alma
Tehlike alanına girmeyi önlemeli
Çalışmayı zorlaştırmamalı, üretimi engellememeli
Kullanışlı olmalı, işe uygun olmalı
Makinenin bir parçası gibi ergonomik uyumu olmalı
Karışık olmamalı, az parçalı olmalı
Koruyucunun kendisi veya koruyucuda kullanılan malzeme tehlike oluşturmamalı
Rulo silindir hareketinin tersine çevrilmesi (elleri sıkıştırabilir)
Robotun normal çalışma alanının dışında hareket etmesi
Demir bükme makinesinde fazın düşmesi sonucu ters yönde bükme
İlkyardım ve kurtarma çalışmalarının organizasyonu
Genel hijyen koşullarının sağlanması ve sürdürülmesi
Yeterli ve dengeli beslenmenin sağlanması
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) kullanımı
Rehabilitasyon hizmetlerinin sağlanması
Teknik önlemler alınmasına rağmen, havadaki asbest konsantrasyonunun 0,1 lif/cm³ söküm, yıkım, tamir, bakım ve uzaklaştırma gibi belirli işlerde; çalışanların korunması için işveren, özellikle aşağıda belirtilen önlemleri alır.
a) Uygun solunum sistemi koruyucusu ve diğer kişisel koruyucu donanım ile bunları kullanacak çalışanların ve çalışma sürelerinin belirlenmesi ve kişisel koruyucuların kullanılmasını sağlar.
b) Sınır değerin aşılması ihtimali olan yerlere uyarı levhalarının konulmasını sağlar.
c) Asbest veya asbestli malzemeden çıkan tozun, tesis veya çalışma alanı dışına yayılmasını önler.
İşverenler, çalışanların biyolojik etkenlerle çalışmaya bağlı sağlık veya güvenlik riskleriyle karşılaştıkları bütün işlerde, aşağıdaki önlemleri alırlar:
a) Çalışanların, biyolojik etkenlerin bulaşma riskinin olduğu çalışma alanlarında yiyip içmeleri engellenir.
b) Çalışanlara uygun koruyucu giysi veya diğer uygun özel giysi sağlanır.
c) Çalışanlara, göz yıkama sıvıları ve/veya cilt antiseptikleri de dahil, uygun ve yeterli temizlik malzemeleri bulunan yıkanma ve tuvalet imkanları sağlanır.
ç) Gerekli koruyucu donanım ve ekipman, belirlenmiş bir yerde uygun olarak muhafaza edilir. Her kullanımdan sonra ve mümkünse kullanımdan önce kontrol edilip temizlenir. Koruyucu donanım ve ekipman, kullanımından önce bozuksa tamir edilir veya değiştirilir.
d) İnsan ve hayvan kaynaklı numunelerin alınması, işlem yapılması ve incelenmesi yöntemleri belirlenir.
“Önlemek tedaviden ucuz ve insancıldır.”
Korunma politikaları, risk kontrol hiyerarşisi, sağlık gözetimi ve mevzuat ile İSG'nin temel taşlarıdır. Kaynağa, ortama ve kişiye yönelik korunma önlemleri birlikte uygulanmalıdır.
Örnek: Toz yayılımının kaynağında önlenmesi, su ile ıslatma sistemleri.
Etki: En kalıcı ve en etkili koruma yöntemidir.
İşaretleme – sınırlandırma – tehlike bölgeleri ve uyarı levhaları.
Örnek: İşyeri genelinde hava kalitesinin iyileştirilmesi, acil çıkış yollarının işaretlenmesi.
Etki: Tüm çalışanları toplu olarak korur.
Örnek: Kulak tıkacı / baret / eldiven kullanımı, düzenli sağlık taramaları.
Etki: Toplu korumanın yetersiz kaldığı durumlarda son savunma hattı.
Örnek – Beklenebilecek hatalı fonksiyonlar ve arızalar Rulo silindir hareketinin tersine çevrilmesi (elleri sıkıştırabilir) Robotun normal çalışma alanının dışında hareket etmesi Demir bükme makinesinde fazın düşmesi sonucu ters yönde bükme 📌 Not: Bu tür arızalar yüksek risk potansiyeli oluşturur.
Bu tür arızalar yüksek risk potansiyeli oluşturur.
Temel Mesaj “Önlemek tedaviden ucuz ve insancıldır.” Korunma politikaları, risk kontrol hiyerarşisi, sağlık gözetimi ve mevzuat ile İSG'nin temel taşlarıdır. Kaynağa, ortama ve kişiye yönelik korunma önlemleri birlikte uygulanmalıdır.