Uluslararası İSG Kuruluşları (ILO, WHO, OSHA, EU-OSHA, ISSA)

Görev ve Sorumluluklar

Mevzuatın uygulanmasını sağlamak ve mevzuat çalışması yapmak.

Ulusal politikaların belirlenmesi ve planlama.

Ulusal ve uluslararası kuruluşlarla işbirliği ve koordinasyon.

Standart çalışmaları yapmak, normlar hazırlamak ve geliştirmek.

Kişisel koruyucu donanımların piyasa gözetimi ve denetimi.

İş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi için inceleme ve araştırma yapmak.

Yayın ve dokümantasyon çalışmaları yapmak, istatistikleri düzenlemek.

İSGÜM çalışmalarını düzenlemek, yönetmek ve denetlemek.

İSG profesyonellerinin belirlenmesi, eğitimi, belgelendirilmesi esaslarının belirlenmesi.

Ölçüm, analiz, teknik kontrol, risk analizi ve değerlendirmesi, eğitim, danışmanlık, uzmanlık hizmetlerini yapmak.

İşyeri hekimi, iş güvenliği uzmanı, diğer teknik ve sağlık personel ile işçilere eğitim vermek.

İşyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanının eğitimleri sonundaki sınavları yapmak veya yaptırmak, belgelerini vermek.

📌 Bilgi: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (ISGGM), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösterir. Ülkemizde İSG mevzuatının hazırlanması, uygulanması ve denetlenmesi ile ilgili yetkili ve görevli ana kuruluştur.

Görev, Yetki ve Sorumluluklar

İş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi konularında milli ve milletlerarası düzeyde faaliyette bulunmak.

İşe bağlı tehlikelerin olumsuz etkilerini önlemek veya en aza indirmek amacıyla araştırmalar yapmak ve koruyucu tedbirler geliştirmek.

Çalışma ortamı ve üretim süreçlerinin çalışanların özel durumları ve yeteneklerine uygun duruma getirilmesi amacıyla çalışmalar yürütmek.

İşyerlerine yönelik ortam ölçüm, analiz, test ve risk değerlendirmesi çalışmaları yapmak.

Faaliyet alanında eğitim faaliyetleri düzenlemek.

Mevzuat, standart ve normların hazırlanması ve geliştirilmesi amacıyla araştırma yaparak öneriler geliştirmek.

Sektörel düzeyde projeler geliştirmek ve rehberler hazırlamak.

Toplum düzeyinde güvenlik kültürünün yaygınlaştırılması amacıyla seminer, konferans, afiş, broşür, kitap, kısa film, kamu spotları gibi yazılı ve görüntülü yayın çalışmaları yapmak.

Faaliyet alanları ile ilgili istatistiki verileri toplamak, düzenlemek ve ilgili kurum ve kuruluşların bu bilgileri kullanabilmesi amacıyla gerekli altyapıyı hazırlamak.

Strateji, hedef ve faaliyetlerin belirlenmesi için gerekli çalışmaları yapmak ve gerçekleşmesini izlemek.

Genel Müdürlükçe verilen diğer görevleri yerine getirmek.

İSG alanında sürekli araştırma ve geliştirme faaliyetleri yürütülür.

📌 Bilgi: İSGÜM, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren, iş sağlığı ve güvenliği alanında araştırma, geliştirme ve danışmanlık hizmetleri sunan bir kuruluştur. ISGGM'ye bağlı olarak çalışır ve bilimsel çalışmalar ile mevzuat geliştirme süreçlerine katkı sağlar.

İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü Başkanlığı'nın Yetki ve Sorumlulukları

Her yılın sonunda bir sonraki yıla ait çalışma planını hazırlamak ve Genel Müdürlüğün onayına sunmak.

İş sağlığı ve güvenliği ile ilgili eğitim ve araştırma-geliştirme projeleri yapmak veya kamu kurum ve kuruluşları ile üniversitelere yaptırmak.

Projelerde müstakil veya proje ortağı olarak yürütücü ve yararlanıcı sıfatı ile faaliyette bulunmak; bilgi ve insan kaynağı desteği sağlamak.

Proje faaliyetlerinde kurum dışı yerli ve yabancı uzmanlardan gerekli durumlarda destek almak.

İş hijyeni ölçüm, test ve analizi alanında hizmet verecek laboratuvarları yetkilendirmek, kontrol ve denetimini sağlamak.

Milli ve milletlerarası kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapmak.

İş sağlığı ve güvenliği alanında milli politikaları oluşturmak amacıyla istatistiki verileri toplamak ve düzenlemek.

Kontrol belgelerini düzenlemek ve gerektiğinde belgeyi iptal etmek.

Gezici sağlık araçları ile çalışanlara yönelik muayene ve tıbbi laboratuvar tetkiklerini yapmak, bulguları değerlendirmek.

Kişisel koruyucu donanımların uygunluk değerlendirme testlerini yapmak.

Sektörel alanlarda komiteler kurmak, kurulan komitelerde gerektiğinde uygun görülen kurum ve kuruluşlardan uzman desteği almak.

İşyerlerinde ölçüm, inceleme, araştırma ve danışmanlık yapmaya ve numune almaya yetkilidir.

İSGÜM personeli işyeri sırlarını gizli tutmakla yükümlüdür.

Aşağıdaki hususlarda açıklama yapamaz:

📌 İşyerlerinin yapım ve üretim şartları, teknikleri ve sırları

📌 Ticari ve ekonomik durumları

📌 Ölçüm, test, muayene ve inceleme sonuçları

📌 Numune test, analiz ve inceleme sonuçları

📌 Bilgi: İSGÜM, iş sağlığı ve güvenliği alanında araştırma, geliştirme, ölçüm, test ve danışmanlık hizmetleri sunan yetkili bir kurumdur. Görevlerini yerine getirirken işyeri sırlarının gizliliğine azami özen göstermekle yükümlüdür.

Genel Müdürlüğe bağlı teknik bir birim olan İSGÜM'ün amiridir.

İSGÜM'ü mevzuat ve bu Yönetmelikteki hükümler çerçevesinde yönetir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 68. maddesi (B) bendi uyarınca üniversitelerin en az lisans mezunları arasından Bakan tarafından atanır.

İSGÜM ve bölge laboratuvar müdürlüklerinde verilen hizmetlerin kaliteli, verimli ve zamanında gerçekleştirilmesini sağlamak, izlemek ve kontrol etmek.

Yapılacak işlere uygun personelin görevlendirilmesini sağlamak.

İSGÜM bünyesinde yürütülen faaliyetlerin, kalite politikası çerçevesinde ve hedeflerine uygun olarak yürütülmesini sağlamak.

Kalite Yönetim Sisteminin/Sistemlerinin kurulmasını, uygulanması ve iyileştirilmesini sağlamak.

Genel Müdürlükçe verilen diğer görevleri yerine getirmek.

👥 Enstitü Başkan Yardımcıları

İSGÜM'deki bölümlerin yönetiminde Enstitü Başkanına yardımcı olmak üzere üç başkan yardımcısı bulunur.

Başkan yardımcıları Bakan tarafından atanır.

657 sayılı Kanun'un 68. maddesi (B) bendi uyarınca;

Üniversitelerin tıp fakültesi mezunları

Üniversitelerin mühendislik fakültesi mezunları

Fen-edebiyat fakültelerinin fizik, kimya veya biyoloji bölümü mezunları

657 sayılı Kanun'un 68. maddesi (B) bendi uyarınca;

Üniversitelerin dört yıllık fakülte mezunları arasından atanır.

Enstitü başkan yardımcıları, Enstitü Başkanı tarafından verilen görevleri yerine getirirler.

Görev, Sorumluluklar ve Sorumluların Nitelikleri

👨‍💼 Sorumluların Nitelikleri

İSGÜM'de en az beş yıl tecrübesi olan personel arasından seçilir.

İş sağlığı ve güvenliği uzmanı, mühendis, fizikçi veya kimyager olmalıdır.

Enstitü Başkanı tarafından görevlendirilir.

Teknik bölüm sorumluları, uzmanlık alanlarındaki faaliyetlerin doğru ve güvenilir bir şekilde yürütülmesinden sorumludur.

🔬 Araştırma ve Geliştirme Görevleri

İş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesi için bilimsel ve teknik araştırmalar, projeler yapmak.

Sektörlere yönelik risk değerlendirmesi çalışmaları yapmak.

Çalışanların sağlığı ve güvenliği bakımından koruyucu ve önleyici tedbirleri belirlemek.

İş kazaları ve meslek hastalıklarının önlenmesine yönelik sektörel teknik rehberler hazırlamak.

Kaza analizleri yapmak ve kazaları önleyici çalışmalar yürütmek.

Mevzuat çalışmaları yapmak.

Kalite Yönetim Sisteminin gerektirdiği görevleri yerine getirmek.

Kontrol belgelerini düzenlemek ve kontrol belgesi alan firmalarda inceleme yapmak.

📏 Ölçüm ve Analiz Görevleri

Fiziksel ve kimyasal faktörlerin tespiti amacıyla ölçüm ve numune alma işlemlerini yapmak.

Analizler gerçekleştirmek ve çalışanların maruz kaldığı değerleri tespit etmek.

Milli maruziyet eşik sınır değerlerinin belirlenmesi amacıyla çalışmalar yürütmek.

Fiziksel ve kimyasal faktörlerin ölçüm ve analizi amacıyla metot çalışmaları yapmak.

İş sağlığı ve güvenliği konusuna giren parametrelerle ilgili ölçüm, analiz, test ve araştırmaları yürütmek.

Kişisel koruyucu donanımların uygunluk değerlendirme testlerini yapmak.

İşyerlerinde ölçüm, test ve analiz yapacak laboratuvarları yetkilendirme faaliyetlerini yürütmek.

Enstitü Başkanlığınca verilen diğer görevleri yapmak.

📌 Bilgi: Teknik bölümler, İSGÜM’ün araştırma, geliştirme, ölçüm, analiz ve laboratuvar hizmetlerinin temel yürütücü birimleridir. Bu bölümlerde görev alacak personelin uzmanlık, deneyim ve eğitim şartları yönetmelikle belirlenmiştir.

Görev, Sorumluluklar ve Sorumluların Nitelikleri

👨‍⚕️ Sorumluların Nitelikleri

İSGÜM'de en az beş yıl tecrübesi olan hekim veya uzman hekimler arasından seçilir.

Hekim veya uzman hekim olma şartı aranır.

Enstitü Başkanı tarafından görevlendirilir.

Sağlık hizmetlerinin kaliteli, güvenilir ve zamanında yürütülmesinden sorumludur.

🏥 İş Sağlığı ve Meslek Hastalıkları

İş sağlığı ve meslek hastalıkları konularında bilimsel ve teknik çalışmalar yapmak.

Çalışanları iş sağlığı ve meslek hastalıkları yönünden incelemek.

Çalışma ortamı gözetimine katkı sağlamak.

Çalışanların sağlık gözetimi ile ilgili çalışmalar yapmak.

📈 Maruziyet Faktörleri

Çalışanların maruz kaldığı biyolojik faktörlerin etkilenme düzeylerini belirleyici çalışmalar yapmak.

Fiziksel faktörlerin (gürültü, titreşim, sıcaklık vb.) etkilenme düzeylerini belirlemek.

Kimyasal faktörlerin maruziyet düzeylerini tespit etmek.

Ergonomik ve psikososyal faktörlerin çalışan sağlığına etkilerini araştırmak.

🔍 Teşhis, Muayene ve Laboratuvar

Çalışanlarda meslek hastalıklarını tespit etmek amacıyla muayene ve tıbbi laboratuvar tetkiklerini yapmak.

Merkezde ve gezici sağlık araçlarında hizmet vermek.

Muayene bulgularını değerlendirmek ve raporlamak.

Tıbbi Biyokimya Laboratuvarlarında uygulanacak metot çalışmaları yapmak.

📑 Rehber ve Diğer Görevler

İş sağlığı ve meslek hastalıkları konularında rehberler hazırlamak.

Enstitü Başkanlığınca verilen diğer görevleri yapmak.

Çalışan sağlığını koruyucu ve önleyici sağlık hizmetleri geliştirmek.

İş sağlığı alanında teknik danışmanlık hizmetleri sunmak.

📌 Bilgi: Sağlık bölümleri, İSGÜM’ün iş sağlığı, meslek hastalıkları ve çalışan sağlığı gözetimi alanlarındaki temel hizmet birimleridir. Bu bölümlerde görev alacak hekimlerin deneyim ve uzmanlık şartları yönetmelikle belirlenmiştir.

Konsey, Müsteşarın başkanlığında oluşur.

İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürü

İş Teftiş Kurulu Başkanı

SGK Başkanlığı'ndan bir Genel Müdür

Bilim, Sanayi ve Teknoloji, Çevre ve Şehircilik, Enerji ve Tabii Kaynaklar, Gıda Tarım ve Hayvancılık, Kalkınma, Millî Eğitim ve Sağlık Bakanlıklarından ilgili birer Genel Müdür

YÖK'ten bir Yürütme Kurulu Üyesi

Devlet Personel Başkanlığı'ndan bir Başkan Yardımcısı

İşveren, işçi ve kamu görevlileri sendikaları üst kuruluşlarının en fazla üyeye sahip ilk üçü

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği

Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu

Türk Tabipleri Birliği

Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği

Türkiye Ziraat Odaları Birliği

Her birinden konuyla ilgili birer Yönetim Kurulu Üyesi

İhtiyaç duyulması halinde en fazla iki temsilci daha belirlenebilir.

Ulusal iş sağlığı ve güvenliği politika ve stratejileri için öneriler geliştirmek.

Ulusal İSG Politika Belgesi, hedefler ve eylem planı için öneriler geliştirmek.

Çalışanların ve işverenlerin eğitimi, bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi konusunda görüş bildirmek.

İSG konularında araştırma ve geliştirmeye yönelik projeler önermek.

Ülke çapında yapılacak seminer, konferans gibi faaliyetleri yıllık olarak planlamak ve değerlendirmek.

Gerekli görülmesi durumunda çalışma grupları kurmak ve üyelerini belirlemek.

Bakanlık ve diğer kurumlar arası koordinasyon, bilgi paylaşımı ve işbirliğine katkı sağlamak.

İSG'nin izleme ve inceleme çalışmalarında bulunmak.

Konsey kararlarının ve İSG mevzuatının uygulanmasını izlemek.

Her yıl Mart ayı sonuna kadar kurum faaliyet raporunu Konsey sekretaryasına iletmek.

🪑 Başkanın Görev ve Yetkileri

Konsey toplantılarına başkanlık yapmak.

Konseyin toplanma tarihi ve yerine karar vermek.

Üyelerden gelen önerileri dikkate alarak Konsey gündemini onaylamak.

Çalışma gruplarında yer alacak üyeleri ve başkanlarını belirlemek.

Konsey ve çalışma gruplarının faaliyetlerinin verimli ve düzenli yürütülmesini sağlamak.

Konseyde alınan kararları Bakana sunmak.

Konseyin faaliyetleri ile ilgili toplantılarda Konseyi temsil etmek ve kamuoyunu bilgilendirmek.

🏢 Konsey Sekretaryası

Sekretarya, İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü tarafından yürütülür.

Toplantı tarihi, yeri ve gündemini içeren davet yazılarını hazırlamak ve üyelere bildirmek.

Konsey çalışmalarının tutanak, dosyalama, evrak işlemleri ile arşiv faaliyetlerini yürütmek.

Konsey ve çalışma gruplarının toplantıları için organizasyon ve koordinasyon sağlamak.

İlgili kurum ve kuruluşlarla iletişim ve bilgi akışını sağlamak.

Oluşturulan görüş, öneri ve faaliyet raporlarını Başkana sunmak.

Çalışma grupları üyeleri arasındaki koordinasyonu sağlamak, çalışmalarının ilerlemesini ve faaliyetlerini izlemek.

📅 Toplantı Düzeni ve Katılım

Konsey, yılda en az bir defa olağan toplanır. Toplantı tarihini Başkan belirler.

Başkanın veya üyelerin üçte birinin teklifi ile yapılabilir.

Bakanlığa bildirilmiş olan üyenin toplantılara katılımı esastır.

Üyeler ihtiyaç halinde toplantılara ilgili uzman personel ile katılabilirler.

Çalışma grubu üyeleri toplantıya davet edilebilir.

Toplantı yetersayısı temsilcilerin salt çoğunluğudur.

📨 Davet ve Bildirim Süreçleri

Davet yazısı toplantı gününden en az bir ay önce gündem taslağı ile birlikte gönderilir.

Üyeler gündem maddesi önerilerini en geç yedi gün önce sekretaryaya yazılı olarak bildirir.

Üyeler toplantıya katılıp katılamayacaklarını en geç yedi gün önce sekretaryaya bildirir.

Üyeler ve diğer gerçek/tüzel kişiler, ele alınmasını gerekli gördüğü konuları yazılı olarak sekretaryaya bildirebilir.

📋 Gündem ve Karar Alma

Konsey üyelerinden, çalışma gruplarından veya diğer gerçek/tüzel kişilerden gelen öneriler doğrultusunda belirlenir.

Onay süreci: İSG Genel Müdürlüğü teklifi ve Başkan onayı ile kesinleşir.

Toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile karar verilir.

Konsey üyeleri dışındaki temsilcilerin oy hakkı yoktur.

Oyların eşitliği halinde başkanın oyu yönünde karar alınır.

Çekimser oy kullanılamaz.

Kararlar toplantı tutanağı ile kayıt altına alınır ve katılan üyelerce imzalanır.

Karara katılmayan üye, gerekçelerini tutanakta belirtir.

📌 Bilgi: Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi, ILO 155 sayılı sözleşme gereğince oluşturulmuş, ülkemizde İSG politikalarının belirlenmesinde danışma ve koordinasyon görevi üstlenen en üst düzey karar organıdır.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Eğitim ve Araştırma Merkezi Başkanlığı (ILO 13 No'lu Ek Sözleşme)

🎓 İşyeri hekimi, mühendis, teknik eleman, hemşire ve diğer sağlık personeline İSG konusunda eğitim programları hazırlamak ve eğitim vermek

🏢 Özel veya kamu sektöründe faaliyet gösteren işyerlerindeki işçi, işveren veya yönetici personel için eğitim, seminer ve konferanslar tertip etmek

🌍 Milli ve milletlerarası bölge seminerleri tertip etmek

🔍 İş yerlerinin çalışma mevzuları ve iş verimi ile ilgili meselelerini inceleyerek istişare ve tavsiyelerde bulunmak

📚 Türkçe ve yabancı dillerde İSG ile ilgili derleme ve neşriyat yapmak ve istatistikler hazırlamak

Mesleki Yeterlilik Kurumu Başkanlığı

📋 Standartları belirlenecek meslekleri belirlemek ve bu standartları hazırlayacak kurum ve kuruluşları tespit etmek

⭐ Ulusal meslek standartlarını temel alarak teknik ve meslekî alanlarda ulusal yeterliliklerin esaslarını belirlemek

🏫 Ulusal meslekî yeterlilikler alanındaki eğitim ve öğretim kurumlarını ve programlarını akredite edecek kurumları belirlemek

Konu Sayısal Değer / Açıklama Açıklama / Notlar Kuruluş Yılı 1919 Belçika, Küba, Çekoslovakya, Fransa, İtalya, Japonya, Polonya, Birleşik Krallık, ABD Amaç — İşsizliği önlemek, çalışma koşullarını iyileştirmek, işçi haklarını korumak ve sosyal güvenliği geliştirmek. Üye Sayısı 187 2025 yılı itibariyle Genel Konferans Yılda 1 toplanır Her üye hükümet, işçi ve işveren delegelerini gönderir. Yönetim Kurulu Üye Sayısı 56 28 hükümet + 14 işçi + 14 işveren Yönetim Kurulu Üye Süresi 3 yıl Seçim sonrası görev süresi Uluslararası Çalışma Konferansı (ILC) Delegeleri 187 üye ülke + 2/3 temsilci Her ülke hükümet + işçi + işveren temsilcisi gönderebilir ILO Üye Ülkeler 187 2025 itibariyle ILO Sözleşmeleri 190 adet Temel, bağlayıcı uluslararası çalışma standartları ILO Tavsiyeleri 206 adet Tavsiye niteliğinde uluslararası standartlar Temel Sözleşmeler (Core Conventions) 8 İnsan hakları ve çalışma standartları ile ilgili Temel İlkeler 4 Zorla çalıştırmanın yasaklanması, çocuk işçiliğin önlenmesi, eşit işe eşit ücret, sendikal haklar ve sosyal güvenlik sistemlerinin geliştirilmesi. ILO Genel Direktörü 1 4 yıllık görev süresi, yeniden seçilebilir ILO Bölgesel Ofisler 5 ana bölge Afrika, Amerika, Asya-Pasifik, Arap, Avrupa ve Orta Asya Denetim Altında Sözleşme Onaylayan Ülkeler 150+ Ülke bazlı onaylanan sözleşme sayısı farklılık gösterir

💡 Bilgi1: ILO, hükümet, işveren ve işçi temsilcilerinin yer aldıkları üç taraflı tek Birleşmiş Milletler kuruluşudur. 💡 Bilgi2: Türkiye 1932 yılında üye olmuştur.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Anayasası, 1919 yılında Versay Antlaşması'nın XIII. Bölümü olarak kabul edilmiş ve örgütün temel yapısını, amaçlarını ve işleyiş prensiplerini belirlemiştir.

🌍 Evrensel çalışma standartları

⚖️ Üç taraflı yapı (Hükümet, İşçi, İşveren)

📋 Bağlayıcı sözleşmeler

🔄 Denetim ve izleme mekanizmaları

🔍 ILO Denetim Mekanizmaları

Ülke raporlarının periyodik olarak incelenmesi ve değerlendirilmesi

Şikayet ve temyiz başvurularının detaylı incelenmesi

Ciddi ve sistematik ihlal durumlarında derinlemesine inceleme

👥 Şikayet Başvurusu Yapabilecekler

🏢 Sendikalar — Ulusal ve uluslararası düzeyde

🏛️ İşveren konfederasyonları — TÜRKONFED, TİSK gibi

⚙️ Meslek örgütleri — Belirli sektörlerde faaliyet gösterenler

🌍 Uluslararası sendika konfederasyonları — ITUC, ETUC gibi

🌐 ILO üyesi devletler — Diğer üye ülkeler hakkında

📋 Yönetim Kurulu üyeleri — Doğrudan başvuru hakkı

⚖️ BM insan hakları mekanizmaları — Özel rapörtörler

🏢 Bölgesel örgütler — Avrupa Birliği, ASEAN gibi

🔄 Şikayet Süreci ve Aşamaları

Şikayetin ILO'ya resmi olarak iletilmesi.

📌 İhlal edilen sözleşme maddeleri

📋 Somut kanıt ve belgeler

⚠️ Ulusal yollardan sonuç alınamadığına dair bilgi

Başvurunun teknik ve hukuki uygunluk açısından değerlendirilmesi:

✅ Başvuru hakkının kontrolü

⏱️ Yetki ve zaman aşımı incelemesi

📋 Esas inceleme için uygunluk kararı

Uzmanlar Komitesi tarafından detaylı inceleme:

📨 Taraflardan ek bilgi talep edilmesi

🏛️ Ülke hükümetinin görüşünün alınması

⚖️ Hukuki analiz ve değerlendirme

Uzmanlar Komitesi'nin nihai raporu:

⚖️ İhlal tespiti veya red kararı

📋 Ülkeye özel tavsiyeler

👀 Takip ve izleme mekanizması

Şikayet öncesinde ulusal yargı ve idari yolların denenmiş olması gerekmektedir.

İhlalin öğrenilmesinden itibaren makul süre içinde başvuru yapılmalıdır.

Şikayetçi, iddialarını belge ve kanıtlarla desteklemekle yükümlüdür.

💡 Bilgi: ILO denetim sistemi, uluslararası çalışma standartlarının etkin bir şekilde uygulanmasını sağlayan en kapsamlı ve işlevsel mekanizmalardan biridir. Üç taraflı yapısı sayesinde hükümet, işçi ve işveren temsilcilerini bir araya getirir.

Kuruluş: 1948 (1958 yılında faaliyetlerine başlamıştır)

Merkezi: Londra, İngiltere

Bağlı olduğu kuruluş: Birleşmiş Milletler (BM)

Temel amacı: Uluslararası deniz taşımacılığının güvenli, emniyetli ve çevreye duyarlı şekilde yürütülmesini sağlamaktır.

⛴️ Denizcilik sektörü;

Gemi adamları, Liman çalışanları, Petrol platformları, Balıkçılık gemileri, Kargo gemileri, Yolcu gemileri gibi milyonlarca çalışanın iş sağlığı ve güvenliğini ilgilendirmektedir.

İş kazalarını azaltmayı,

Patlamaları önlemeyi,

Deniz kirliliğini azaltmayı,

Acil durumlara hazırlığı,

Kurtarma faaliyetlerini,

Gemi personelinin eğitimini

zorunlu hale getirmektedir.

Türkçesi: Denizde Can Emniyeti Uluslararası Sözleşmesi

Tarihçe: İlk sözleşme 1914 yılında Titanic faciasından sonra hazırlanmıştır. En son büyük revizyon 1974 SOLAS'tır.

Kapsamı: Gemilerde; Yangın güvenliği, Tahliye, Can kurtarma ekipmanları, Acil durum planları, Elektrik güvenliği, Haberleşme, Seyir güvenliği, Yapısal güvenlik gibi konuları düzenler.

🛡️ İSG Zorunlulukları

Yangın algılama sistemleri

Can yelekleri, can salları

Acil çıkışlar, kaçış yolları

Tatbikatlar, acil durum eğitimleri

Açılımı: Gemilerden Kaynaklanan Deniz Kirliliğinin Önlenmesi Sözleşmesi

Amacı: Denizin; Petrol, Kimyasal, Pis su, Çöp, Hava emisyonları ile kirlenmesini önlemektir.

🛡️ İSG Açısından Önemi

Kimyasal maruziyetleri azaltır.

Yangın riskini azaltır.

Patlama riskini azaltır.

Kapalı alan gaz risklerini azaltır.

Çalışanların çevresel maruziyetini azaltır.

Türkçesi: Denizcilerin Eğitim, Belgelendirme ve Vardiya Standartları

Gemi personelinin eğitimi

Hayatta kalma teknikleri

🛡️ İSG Açısından Önemi

Gemide çalışan herkes;

Can kurtarma ekipmanlarının kullanımı

konusunda eğitim almak zorundadır.

💡 Özet: IMO çatısı altındaki SOLAS (can emniyeti), MARPOL (çevre koruma) ve STCW (eğitim/standart) sözleşmeleri, denizcilik sektöründe iş sağlığı ve güvenliğinin temel taşlarını oluşturur. Her biri yangın, kaza, kirlilik ve acil durum yönetimine yönelik zorunlu kurallar getirir.

Merkez: Montreal, Kanada

Görevi: Uluslararası hava taşımacılığının güvenli, düzenli ve emniyetli şekilde yürütülmesini sağlamaktır.

🛡️ İSG Açısından Önemi

Pilotlar, Kabin memurları, Yer hizmetleri

Teknik bakım personeli, Hava trafik kontrolörleri, Yakıt ikmal personeli

için güvenlik standartları oluşturur.

Tüm havacılık işletmeleri;

uygulamak zorundadır. Bu sistem ISO 45001 mantığına oldukça benzerdir.

💡 Özet: ICAO, sivil havacılıkta küresel güvenlik standartlarını belirleyen BM kuruluşudur. SMS sistemi ile risk yönetimi ve sürekli iyileştirmeyi zorunlu kılar. Tehlikeli madde taşımacılığı, kuş çarpması, pist güvenliği gibi konularda da ayrıntılı düzenlemeler getirir.

Merkez: Viyana, Avusturya

Görevi: Nükleer enerjinin barışçıl kullanımı, güvenliği ve radyasyondan korunma konularını düzenler.

🛡️ İSG Açısından Önemi

Hastaneler, Nükleer santraller

Üniversiteler, Endüstriyel radyografi

Araştırma laboratuvarları

için standartlar oluşturur.

Hiçbir radyasyon uygulaması faydasından fazla zarar oluşturmamalıdır.

As Low As Reasonably Achievable Maruziyet mümkün olan en düşük seviyeye indirilmelidir.

Çalışanlar için yıllık doz limitleri belirlenmiştir.

💡 Özet: IAEA, nükleer ve radyasyon güvenliğinde uluslararası standartları belirleyen kuruluştur. ALARA prensibi ve doz limitleri ile çalışan sağlığını korur. Radyasyonlu alanlarda çalışan personelin sürekli izlenmesi ve düzenli eğitim alması esastır.

Tam Adı: Tehlikeli Atıkların Sınırlar Ötesi Taşınımının ve Bertarafının Kontrolüne İlişkin Basel Sözleşmesi

Amacı: Tehlikeli atıkların; Güvenli taşınması Güvenli bertarafı Gelişmekte olan ülkelere kontrolsüz gönderiminin önlenmesi

Gelişmekte olan ülkelere kontrolsüz gönderiminin önlenmesi

Uygun olmayan atık yönetimi;

neden olabilir. Basel Sözleşmesi bu riskleri azaltmayı hedefler.

📌 Özet: Basel Sözleşmesi, tehlikeli atıkların sınır ötesi hareketlerini kontrol altına alarak, özellikle gelişmekte olan ülkelerin atık istilasına uğramasını önlemeyi amaçlar. İSG açısından, atık yönetimindeki riskleri azaltarak çalışan sağlığını korur.

Amacı: Tehlikeli kimyasalların ve pestisitlerin uluslararası ticaretini Ön Bildirimli Kabul (PIC) sistemiyle düzenlemektir.

Ön Bildirimli Kabul (Prior Informed Consent) sistemi: Bir ülkeye belirli tehlikeli bir kimyasal gönderilmeden önce, ithalatçı ülkenin açık onayı alınmalıdır.

Yasaklı pestisitlere,

Kanserojen kimyasallara,

kontrolsüz şekilde maruz kalmasını önlemeye katkı sağlar.

📌 Özet: Rotterdam Sözleşmesi, tehlikeli kimyasalların ve pestisitlerin uluslararası ticaretinde ithalatçı ülkenin rızasını zorunlu kılar. Bu sayede çalışanların zararlı maddelere kontrolsüz maruz kalması önlenir ve iş sağlığı & güvenliği açısından koruyucu bir mekanizma oluşturur.

Amacı: Kalıcı Organik Kirleticilerin (POP'lar) üretimini, kullanımını ve çevreye salınımını azaltmak veya ortadan kaldırmaktır.

Çevrede uzun süre kalırlar.

Doğada kolay parçalanmazlar.

Besin zincirinde birikirler.

İnsan ve hayvan dokularında yağda depolanırlar.

Uzak mesafelere taşınabilirler.

DDT, PCB, Dioksinler, Furanlar, Aldrin, Dieldrin, Endrin, Mirex

Hormon sistemi bozuklukları,

Bağışıklık sistemi sorunları,

gibi ciddi sağlık etkilerine neden olabilir.

📌 Özet: Stockholm Sözleşmesi, kalıcı organik kirleticilerin (POP'lar) küresel ölçekte kontrol altına alınmasını hedefler. Bu maddelerin çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak için uluslararası işbirliğini teşvik eder. İSG açısından, çalışanların bu maddelere maruziyetini en aza indirmek kritik öneme sahiptir.

Adını aldığı olay: Japonya'daki Minamata Körfezi'nde yaşanan ağır cıva zehirlenmesi.

Amacı: Cıvanın üretimini, ticaretini, kullanımını, depolanmasını ve atık yönetimini kontrol altına almaktır.

Cıvaya maruz kalan çalışanlar;

📌 Özet: Minamata Sözleşmesi, cıvanın insan sağlığı ve çevre üzerindeki yıkıcı etkilerini önlemek için küresel bir çerçeve sunar. İSG açısından, cıvaya maruziyetin yol açtığı ciddi sağlık sorunlarına karşı çalışanların korunması ve riskli sektörlerde önlemler alınması zorunludur.

Temel amacı: Küresel sıcaklık artışını sınırlandırmak ve iklim değişikliğinin etkilerini azaltmaktır.

Sıcak stresi: Açık alanda çalışanlarda sıcak çarpması, sıvı kaybı ve verim düşüklüğü.

Aşırı hava olayları: Sel, fırtına, orman yangını ve sıcak hava dalgalarına karşı acil durum planları.

Yeni biyolojik riskler: İklim değişikliğiyle bazı vektör kaynaklı hastalıkların yayılım alanlarının değişmesi.

Hava kalitesi: Orman yangınları ve ozon gibi kirleticiler nedeniyle solunum yolu risklerinin artması.

Yeni çalışma biçimleri: Yenilenebilir enerji, elektrikli araçlar ve batarya teknolojileri gibi alanlarda ortaya çıkan yeni kimyasal ve fiziksel tehlikeler.

Paris İklim Anlaşması doğrudan bir İSG sözleşmesi değildir; ancak iklim değişikliğinin çalışan sağlığı ve güvenliği üzerindeki etkileri nedeniyle işyerlerinde yeni risklerin yönetilmesini teşvik eder.

Sıcak hava eylem planları hazırlamak.

Çalışma saatlerini sıcaklığa göre düzenlemek.

Gölgelik ve dinlenme alanları oluşturmak.

Yeterli içme suyu sağlamak.

Aşırı hava olayları için acil durum planlarını güncellemek.

İklim kaynaklı riskleri risk değerlendirmesine dâhil etmek.

📌 Özet: Paris İklim Anlaşması doğrudan iş sağlığı ve güvenliğini düzenlemese de, iklim değişikliğinin çalışanlar üzerindeki olumsuz etkileri (sıcak stresi, hava kalitesi, aşırı hava olayları vb.) nedeniyle işyerlerinde yeni riskleri gündeme getirir. İşverenlerin bu risklere karşı proaktif önlemler alması, çalışanların sağlığını korumak için kritik hale gelmiştir.

Kabul: 2002 (BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi)

Türü: Teknik rehber / uluslararası standart (bağlayıcı değil, ancak ulusal mevzuatlara entegre edilir).

Amacı: Kimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve güvenlik bilgi formu için dünya çapında tutarlı bir dil oluşturmak.

Piktogramlar (tehlike sembolleri) – işyerinde hızlı tanımlama

Risk ifadeleri (H-frazları) ve güvenlik ifadeleri (P-frazları)

SDS (Güvenlik Bilgi Formu) – 16 bölümlük standart format

Eğitim: Çalışanlar sembolleri ve ifadeleri okumayı öğrenir

📌 Özet: GHS, tehlikeli kimyasalların dünya genelinde aynı sembol ve ifadelerle tanımlanmasını sağlar. Bu sayede işçiler, taşıyıcılar ve acil müdahale ekipleri tehlikeyi anında anlayabilir. İSG eğitimlerinin vazgeçilmez bir parçasıdır.

Kabul yılı: 1992 (UNECE bünyesinde)

Tam adı: Sanayi Kazalarının Sınıraşan Etkileri Sözleşmesi

Amacı: Endüstriyel kazaların (patlama, yangın, zehirli gaz salınımı) sınır ötesi etkilerine karşı hazırlıklı olmak ve işbirliği yapmak.

Tehlikeli tesislerde acil durum planları zorunlu

Halkı ve çalışanları bilgilendirme (uyarı sistemleri)

Risk değerlendirmesi ve denetim

Kaza sonrası müdahale ekipleri ve tatbikatlar

📌 Özet: Helsinki Sözleşmesi, büyük endüstriyel kazaların yalnızca işyerini değil, çevre ve komşu ülkeleri de etkileyebileceğini kabul eder. Bu nedenle işletmelerin acil durum yönetimi, erken uyarı ve uluslararası koordinasyon kabiliyetini şart koşar.

Amacı: Ozon tabakasını incelten maddelerin (CFC, HCFC, halon, metil bromür) üretim ve tüketimini aşamalı olarak kaldırmak.

CFC/HCFC: Soğutma sistemleri, klimalar, yangın söndürücüler

Halon: Yangın söndürme sistemleri (yerine alternatifler)

Metil bromür: Fumigasyon (tarım, gümrük)

Ozon incelmesi → UV-B radyasyonu artar → cilt kanseri, katarakt riski

Söndürücü gazlar: Kapalı alanda boğulma, toksik etki

Dönüşüm süreçleri: Yeni soğutkanlarla çalışırken eğitim ve KKD zorunluluğu

📌 Özet: Montreal Protokolü, ozon tabakasını korumak için belirli kimyasalları yasaklarken, işyerlerinde bu maddelerle çalışan personelin UV maruziyetine karşı korunmasını ve alternatif maddelerle güvenli çalışmayı da gündeme getirmiştir.

Amacı: İşyerinde tehlikeli kimyasalların güvenli kullanımını sağlamak.

Etiketleme ve işaretleme (GHS uyumlu)

Güvenlik Bilgi Formu (MSDS/SDS) bulundurma

Kimyasalların depolanması ve taşınması kuralları

Maruziyet sınır değerleri (OEL)

Kimyasal kazaların (yanma, patlama, zehirlenme) önlenmesi

Meslek hastalıklarının azaltılması

KKD seçimi ve kullanım kılavuzları

Acil müdahale prosedürleri

📌 Özet: ILO C170, tehlikeli kimyasalların işyerinde yol açtığı riskleri yönetmek için etiketleme, bilgi formu, depolama ve eğitim zorunlulukları getirir. Bu sözleşme, kimyasal güvenlik kültürünün temel taşıdır.

Türü: Çerçeve sözleşme – İSG’nin temel dayanağı.

Amacı: Ulusal düzeyde tutarlı bir İSG politikası oluşturmak ve işyerlerinde koruyucu önlemleri zorunlu kılmak.

Risk değerlendirmesi yapmak

Çalışanları bilgilendirmek ve eğitmek

Acil durum planları hazırlamak

Sağlık gözetimi sağlamak

Tehlikeli işi reddetme hakkı

İSG temsilcisi seçme / katılım

Kişisel koruyucu donanım temini

📌 Özet: ILO C155, tüm sektörlerde iş sağlığı ve güvenliğinin sistematik yönetimini zorunlu kılan en kapsamlı uluslararası sözleşmedir. Risk değerlendirmesi, eğitim, acil durum ve çalışan katılımı bu sözleşmeyle standart hale gelmiştir.

Kapsamı: Yeraltı ve yerüstü maden ocakları ile taş ocakları.

Amacı: Maden işletmelerinde çalışanların sağlık ve güvenliğini korumak, kazaları ve meslek hastalıklarını önlemek.

Fiziksel: Göçük, kaya düşmesi, gürültü, titreşim, sıcaklık

Kimyasal: Toz (silika, kömür tozu), grizu (metan), egzoz gazları

Biyolojik: Toz kaynaklı akciğer hastalıkları (pnömokonyoz, silikoz)

Ergonomik: Ağır yük kaldırma, tekrarlayan hareketler

Sözleşme, maden işletmecisine aşağıdaki zorunlulukları getirir:

Risk değerlendirmesi (toz, gaz, gürültü, göçük)

Maden kurtarma ekipleri oluşturmak ve tatbikat yapmak

Havalandırma, aydınlatma ve iletişim sistemleri sağlamak

Kişisel koruyucu donanım (KKD) temin etmek

Çalışanların sağlık gözetimi (periyodik muayene, solunum fonksiyon testleri)

Tehlikeli durumlarda acil durdurma ve tahliye planları

📌 Özet: ILO C176, maden işletmelerini “yüksek riskli iş yeri” olarak tanımlar ve işverenlere sistematik risk yönetimi, acil durum hazırlığı ve düzenli sağlık taraması zorunluluğu getirir. Türkiye’de 2014 yılında onaylanmış olup, 6331 sayılı İSG Kanunu ile birlikte madenlerde özel denetim ve izin rejiminin temelini oluşturur.

Kapsamı: İyonlaştırıcı radyasyon kaynaklarıyla çalışan tüm işçiler (nükleer tesisler, sağlık kurumları, sanayi, madenler, araştırma laboratuvarları).

Amacı: Çalışanları iyonlaştırıcı radyasyonun zararlı etkilerinden korumak için ulusal düzeyde yasal düzenlemeler yapılmasını zorunlu kılmak.

Doz sınırlaması: Yıllık ve aylık maksimum maruziyet sınırları belirlenir.

Zaman, mesafe ve zırhlama: Maruz kalma süresini kısaltmak, kaynağa uzak durmak ve uygun kalkan (kurşun, beton) kullanmak.

İzleme (Dozimetri): Tüm çalışanların kişisel doz ölçümleri yapılır (film dozimetre, TLD, elektronik dozimetre).

Kontrollü alanlar: Radyasyon bölgeleri işaretlenir, yetkisiz giriş yasaktır.

Radyasyona kontrolsüz maruziyet ciddi sağlık sorunlarına yol açar:

Kısa vadede: Radyasyon hastalığı (bulantı, saç dökülmesi, kan değerlerinde düşüş)

Uzun vadede: Kanser (lösemi, tiroid, akciğer), genetik hasar, katarakt

Radyasyon ölçüm cihazları bulundurmak ve kalibrasyonunu yapmak.

Çalışanlara kişisel koruyucu donanım (KKD) sağlamak (kurşun önlük, gözlük, eldiven).

Periyodik sağlık muayeneleri (kan sayımı, göz muayenesi) zorunlu kılmak.

Radyasyon güvenliği eğitimi vermek ve acil durum tatbikatları yapmak.

Hamile çalışanlar için ek koruma önlemleri almak (fetus hassasiyeti).

📌 Özet: ILO C115, iyonlaştırıcı radyasyonla çalışan tüm işçilerin sağlığını korumak için doz izleme, sağlık gözetimi, eğitim ve zırhlama gibi temel önlemleri uluslararası hukuk zorunluluğu haline getirmiştir. Türkiye’de 1967 yılında onaylanmış olup, günümüzde Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK) ve Çalışma Sosyal Güvenlik Bakanlığı denetimleriyle uygulanmaktadır.

Kabul yılı: 1944 (ILO’nun 26. Genel Konferansı, ABD/Philadelphia)

Türü: ILO Anayasası’na ekli temel bildiri.

Amacı: Sosyal adalet, insan onuru ve ekonomik refah temelinde çalışma yaşamının evrensel ilkelerini belirlemek.

1. Emek bir meta (ticari mal) değildir.

2. Örgütlenme ve ifade özgürlüğü esastır.

3. Yoksulluk her yerde refah için tehlike oluşturur.

4. Yoksulluğa karşı savaş azimle sürdürülmelidir.

Bildirge, ILO’nun başlıca amaçlarını şöyle sıralar:

Tam istihdam sağlamak.

Yaşam standartlarını yükseltmek.

Sosyal güvenlik tedbirlerini genişletmek.

Yeterli beslenme, barınma ve dinlenme olanağı.

Eğitim ve mesleki rehberlikte fırsat eşitliği.

Doğrudan teknik bir İSG maddesi içermese de, “insan onuruna yakışır iş” (Decent Work) kavramının ilk resmi ifadesidir. Bu bildirge, tüm İSG sözleşmelerinin (C155, C161, C176, C115 vb.) arkasındaki felsefi ve ahlaki motivasyonu sağlar. Çalışan sağlığı ve güvenliğini, salt bir maliyet unsuru olmaktan çıkarıp sosyal adaletin ayrılmaz bir parçası olarak tanımlar.

📌 Özet: Filadelfiya Bildirgesi, ILO’nun kuruluş felsefesini yeniden tanımlayan ve modern çalışma hayatının sosyal mimarisini çizen kurucu metindir. “Emek bir meta değildir” ilkesi, iş güvenliğinin, ücret dışında bir insan hakkı olduğunun en güçlü güvencesidir. Bu nedenle, bugün uygulanan tüm İSG politikalarının anayasal dayanağı olarak kabul edilir.

Kabul yılı: 1961 (Gözden geçirilmiş versiyon: 1996)

Türü: Avrupa Konseyi’ne üye ülkeleri bağlayan sosyal haklar antlaşması.

Amacı: Çalışma hakkı, adil ücret, sosyal güvenlik, barınma, sağlık, eğitim ve iş sağlığı & güvenliği gibi alanlarda asgari ortak standartları belirlemek.

Taraf devletler, bu hakkı etkili bir şekilde uygulamak amacıyla aşağıdaki yükümlülükleri taahhüt eder:

İş güvenliği, iş sağlığı ve çalışma ortamı hakkında tutarlı bir ulusal politika oluşturulması, uygulanması ve belli aralıklarla gözden geçirilmesi. Temel hedef: iş kazaları ve meslek hastalıklarını önlemek, tehlikeleri en aza indirmek.

Güvenlik ve sağlık alanlarında yönetmelikler hazırlamayı taahhüt eder.

Denetim yoluyla yönetmeliklerin uygulanmasını sağlamayı öngörür.

Tüm çalışanlar için, koruma ve danışmanlık işlevlerine sahip iş sağlığı hizmetlerinin geliştirilmesini desteklemeyi taahhüt eder.

Şart'ın İSG'yi ilgilendiren diğer temel hükümleri:

Madde 2: Adil çalışma koşulları (dinlenme, yıllık ücretli izin, fazla mesai sınırı).

Madde 4: Adil ücret hakkı (çalışanların ve ailelerinin yeterli geçim seviyesi).

Madde 8: Çalışan kadınların korunması (doğum izni, emzirme molaları).

Madde 14: Sosyal refah hizmetlerinden yararlanma hakkı.

Madde 15: Engelli bireylerin mesleki rehabilitasyonu ve istihdamı.

1961 Şartı: 1989 yılında onaylanmıştır.

Gözden Geçirilmiş Şart (1996): 2007 yılında onaylanmıştır.

Bu şart, Anayasa’nın 90. maddesi gereğince ulusal mevzuatın (6331 sayılı İSG Kanunu, İş Kanunu vb.) üzerinde bir bağlayıcı uluslararası sözleşme statüsüne sahiptir.

📌 Özet: Avrupa Sosyal Şartı, yalnızca bir haklar bildirgesi olmanın ötesinde, bağlayıcı denetim mekanizmaları bulunan yaşayan bir antlaşmadır. Madde 3, işyerlerinde güvenlik kültürünün oluşturulmasını ve bu sürece sosyal tarafların (işçi/işveren) aktif katılımını zorunlu kılarak, İSG'yi vatandaşlık hakkı seviyesine yükseltmiştir.

Kapsamı: Tarım ve ormancılık faaliyetleri (bitkisel üretim, hayvancılık, balıkçılık, bahçecilik, seracılık, orman işçiliği).

Amacı: Tarım sektöründe çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamak, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek.

🧪 Kimyasal: Pestisitler, herbisitler, gübreler, solunumla zararlı tozlar (tahıl, saman, küf sporları).

⚙️ Fiziksel/Mekanik: Tarım makineleri (traktör, biçerdöver), ağır yük kaldırma, gürültü, titreşim, sıcak/soğuk hava koşulları.

🦠 Biyolojik: Zoonotik hastaklıklar (şarbon, brusella, kuduz), mantar enfeksiyonları, parazitler, böcek/sokak hayvanı ısırıkları.

🧍 Ergonomik: Uzun süre eğilerek çalışma, tekrarlayan hareketler, kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları.

🏡 Sosyal: Mevsimlik/işçi barınma koşullarının yetersizliği, sağlık hizmetlerine uzaklık.

Sözleşme, tarım işletmecilerine aşağıdaki zorunlulukları getirir:

📋 Risk değerlendirmesi: Tüm tarımsal faaliyetler için sistematik risk analizi yapmak.

🧑‍🌾 Eğitim ve bilgilendirme: Çalışanlara güvenli çalışma yöntemleri, makine kullanımı, kimyasal güvenliği ve acil müdahale eğitimleri vermek.

🛡️ Kişisel koruyucu donanım (KKD): Uygun KKD’yi (eldiven, maske, tulum, iş ayakkabısı, koruyucu gözlük) ücretsiz olarak temin etmek ve kullanımını sağlamak.

💊 Sağlık gözetimi: Çalışanların düzenli sağlık muayenelerinden (pestisit maruziyeti, solunum fonksiyon testleri vb.) geçmesini sağlamak.

🏠 Güvenli barınma ve dinlenme: Mevsimlik işçiler için temiz, güvenli, havalandırması ve içme suyu bulunan konaklama alanları sunmak.

🚜 Makine güvenliği: Traktör ve diğer tarım makinelerinde devrilmeyi önleyici sistemler (ROPS), koruyucu tertibatlar ve düzenli bakım sağlamak.

Genç işçiler: 18 yaş altı çalışanların tehlikeli işlerde (pestisit uygulama, ağır makine kullanımı) çalıştırılması yasaktır.

Gebe ve emziren kadınlar: Riskli kimyasallara ve ağır fiziksel zorlanmaya karşı özel koruma.

📌 Özet: ILO C184, tarım sektörünü “yüksek riskli” olarak tanımlar ve işverenlere; risk yönetimi, eğitim, sağlık gözetimi ve güvenli barınma gibi bütüncül bir koruma zorunluluğu getirir. Türkiye’de 2010 yılında (5997 sayılı Kanun ile) onaylanmıştır. 6331 sayılı İSG Kanunu ve tarıma özel “Tarımda İSG Yönetmeliği” ile birlikte, mevsimlik gezici işçiler başta olmak üzere milyonlarca tarım çalışanının sağlığını korumaya yönelik kritik bir dayanaktır.

Türü: Geliştirme / Promosyonel çerçeve sözleşme.

Amacı: Ulusal düzeyde sürekli iyileştirme yaklaşımıyla İSG kültürünü yaygınlaştırmak ve İSG yönetim sistemlerini güçlendirmek.

İSG alanında tutarlı, kapsayıcı ve uygulanabilir bir ulusal politika oluşturulması.

Bu politikanın uygulanmasını sağlayacak kurumsal altyapı, mekanizmalar ve denetim sisteminin kurulması (otoriteler, danışma kurulları, eğitim kurumları).

Belirli hedefler, zaman çizelgeleri ve performans göstergeleri içeren, ölçülebilir ve izlenebilir bir eylem planı hazırlanması.

C155, İSG’nin “ne” olduğunu ve temel yükümlülükleri tanımlarken; C187, bu sistemin “nasıl” sürekli geliştirileceğini ve ulusal düzeyde bir İSG kültürü oluşturulmasını düzenler.

📈 Sürekli iyileştirme: İSG performansını artırmak için döngüsel geri bildirim mekanizmaları.

🤝 Sosyal diyalog: İşçi ve işveren kuruluşlarının politika oluşturmada aktif katılımı.

📋 Veri ve araştırma: Meslek hastalıkları ve iş kazaları verilerinin toplanarak politika geliştirmeye rehberlik etmesi.

🌍 Uluslararası işbirliği: Teknik yardım, bilgi paylaşımı ve kapasite geliştirme.

Onaylanma: 2014 yılında (6518 sayılı Kanun ile) onaylanmıştır.

Mevzuat bağlantısı: 6331 sayılı İSG Kanunu’nun “İSG’nin geliştirilmesi” yönündeki yaklaşımı doğrudan bu sözleşmeden esinlenmiştir.

Uygulama alanları: Ulusal İSG Konseyi, İSG Profesyonelleri Yetkilendirme Sistemi, İşyerlerinde risk değerlendirmesi ve sürekli eğitim zorunlulukları bu çerçeve içinde değerlendirilir.

📌 Özet: ILO C187, İSG’yi statik bir “asgari standartlar” listesi olmaktan çıkararak; dinamik, katılımcı ve sürekli öğrenen bir yönetim kültürü olarak konumlandırır. Ulusal politika, sistem ve program üçgeninde her düzeyde (devlet, işveren, çalışan) sorumluluklar tanımlar. Türkiye için, 6331 sayılı Kanun’un arkasındaki “koruyucu ve geliştirici” anlayışın uluslararası dayanağını oluşturur.

Kuruluş: 1949 (Londra Antlaşması)

Merkez: Strazburg, Fransa

Üye sayısı: 46 ülke (Türkiye kurucu üyeler arasındadır).

Temel amacı: İnsan hakları, demokrasi ve hukukun üstünlüğünü korumak; sosyal hakların geliştirilmesi.

Avrupa Sosyal Şartı (1961/1996): Madde 3, “Güvenli ve Sağlıklı Çalışma Koşulları Hakkı”nı güvence altına alır.

İSG standartlarının geliştirilmesi: Avrupa Konseyi, üye ülkelerin İSG mevzuatlarını sosyal haklar perspektifinden uyumlaştırmayı teşvik eder.

Denetim: Avrupa Sosyal Haklar Komitesi, raporlar ve şikâyetler yoluyla şartın uygulanmasını izler.

Kurucu üye: 1949’dan beri üyedir.

Sosyal Şart onayı: 1989’da 1961 Şartı, 2007’de Gözden Geçirilmiş Şart onaylanmıştır.

İSG politikalarına etkisi: Şart, 6331 sayılı İSG Kanunu ve İş Kanunu’nun sosyal haklar boyutunu şekillendirmiştir.

📌 Özet: Avrupa Konseyi, sosyal hakların temel güvencesi olan Avrupa Sosyal Şartı ile İSG’nin “insan hakkı” boyutunu uluslararası hukuka yerleştirmiştir. Çalışanların güvenli ve sağlıklı çalışma hakkını, diğer insan haklarıyla eşit düzeyde korur.

Kuruluş: 1958 (Roma Antlaşması ile birlikte)

Merkez: Brüksel, Belçika

Yapısı: Her üye devletten bir bakanın katıldığı hükümetler arası yasama organı.

Temel görevi: AB yasalarını (direktif, tüzük, karar) kabul etmek, koordine etmek ve politika belirlemek.

Çerçeve Direktif 89/391/EEC: İSG’nin temel direktifi, tüm sektörleri kapsar.

Fiziksel etkenler direktifleri: Gürültü (2003/10/EC), Titreşim (2002/44/EC), Optik radyasyon (2006/25/EC).

Kimyasal direktifler: Kanserojenler (2004/37/EC), Kimyasal maddeler (98/24/EC).

İş ekipmanları direktifleri: İş ekipmanı kullanımı (2009/104/EC), Kişisel koruyucu donanım (89/686/EEC).

Bu direktifler, AB üyesi ülkeler tarafından ulusal hukuka aktarılır (Türkiye uyum sürecinde birçoğunu iç mevzuatına almıştır).

Bakanlar Konseyi, Avrupa Komisyonu’nun önerdiği İSG direktiflerini:

Oylama ile (nitelikli çoğunluk veya oybirliği) kabul eder.

Avrupa Parlamentosu ile birlikte ortak yasama yetkisine sahiptir.

Üye devletler arasında asgari standartları belirleyerek, İSG’nin Avrupa çapında uyumunu sağlar.

📌 Özet: AB Bakanlar Konseyi, iş sağlığı ve güvenliği alanındaki tüm AB direktiflerinin son karar mercidir. 89/391 Çerçeve Direktifi başta olmak üzere, fiziksel, kimyasal, biyolojik ve ergonomik tüm risk alanlarını kapsayan düzenlemeleri onaylayarak, Avrupa’da asgari İSG standartlarının yasal dayanağını oluşturur.

Kuruluş: 1952 (Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Parlamentosu olarak)

Merkez: Brüksel ve Strazburg

Yapısı: Doğrudan seçilen 705 milletvekili (Türkiye üye değildir).

Temel görevi: AB yasalarını müzakere etmek, değiştirmek ve onaylamak; Komisyon’u denetlemek.

Yasama: İSG direktiflerine değişiklik önerir, Parlamento görüşmelerinde çalışan haklarını savunur.

Bütçe: EU-OSHA (Avrupa İSG Ajansı) ve diğer İSG programlarının bütçesini onaylar ve denetler.

Denetim: Komisyon’un İSG politikalarını uygulamasını izler, sorgular ve raporlar hazırlar.

Kamuoyu oluşturma: İSG farkındalığını artırmak için raporlar, duruşmalar ve kampanyalar düzenler.

Meslek hastalıkları listesi: Avrupa Komisyonu’nun güncelleme çalışmalarına destek.

Kas-iskelet sistemi riskleri: Ergonomik risklere karşı yeni direktif çağrıları.

Psikososyal riskler: İşyerinde stres, mobbing ve tükenmişlik sendromuna yönelik farkındalık raporları.

Dijital çağda İSG: Uzaktan çalışma, platform çalışması ve yapay zekâ kullanımının İSG etkileri.

📌 Özet: Avrupa Parlamentosu, İSG direktiflerine “çalışan dostu” yaklaşımı getiren, AB Komisyonu’nu denetleyen ve iş sağlığı güvenliğinin demokratik meşruiyetini sağlayan temel kurumdur. Milletvekilleri, seçmenlerinin çalışma hayatına dair taleplerini doğrudan mevzuata yansıtma imkânına sahiptir.

Kuruluş: 1994 (Maastricht Antlaşması ile)

Üyeler: AB üye ülkelerinin bölgesel ve yerel yönetim temsilcilerinden oluşur (329 üye).

Temel görevi: AB yasama sürecinde bölgesel ve yerel perspektifi temsil etmek.

Yerel uygulama: AB İSG direktiflerinin bölgesel düzeyde uygulanmasına ilişkin görüş bildirir.

KOBİ’ler: Küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ) İSG yükümlülüklerinin bölgesel ekonomik etkilerini değerlendirir.

Kırsal ve tarım: Tarımda İSG (ILO C184) ve mevsimlik işçilerin korunması konularında bölgesel farklılıklara dikkat çeker.

Sosyal hizmetler: Bölgesel iş sağlığı hizmetlerinin erişilebilirliği ve yatırımları.

Bölgeler Komitesi, İSG direktifleri veya stratejileri üzerinde:

Zorunlu görüş (bazı konularda) veya isteğe bağlı görüş bildirir.

Bölgeler arası iyi uygulama örneklerini paylaşır (örneğin, danışma kurulları, eğitim programları).

AB kurumlarına (Komisyon, Konsey, Parlamento) yerel etki analizleri sunar.

📌 Özet: Bölgeler Komitesi, İSG mevzuatının “Brüksel’de hazırlanan ama sahada uygulanan” yönünü temsil eder. KOBİ’ler, tarım ve kırsal kesim gibi özel sektörlerin ihtiyaçlarının Avrupa düzeyinde duyulmasını sağlayarak, İSG’nin bölgesel farklılıklara göre esnek ve etkili olmasına katkıda bulunur.

Kuruluş: 1958 (Roma Antlaşması ile)

Yapısı: 27 komisyon üyesi (her üye ülkeden biri) – AB’nin yürütme organı.

Temel görevi: AB yasalarını önermek, uygulanmasını izlemek, bütçeyi yönetmek ve AB’nin dış temsilini sağlamak.

📝 Mevzuat önerisi: Yeni İSG direktiflerini hazırlar ve Bakanlar Konseyi ile Parlamento’ya sunar (ör. yeni kas-iskelet sistemi direktifi).

🔍 Denetim: Üye ülkelerin İSG direktiflerini ulusal mevzuata aktarıp aktarmadığını izler; ihlal durumunda yaptırım süreci başlatır.

📊 Araştırma ve istatistik: Eurostat ve EU-OSHA ile birlikte İSG verilerini toplar, analiz eder ve raporlar yayımlar.

💰 Fonlama: İSG iyileştirme projelerine (ör. KOBİ’lerde risk değerlendirme) Avrupa Sosyal Fonu’ndan kaynak sağlar.

🌍 Uluslararası işbirliği: ILO ve WHO ile ortak çalışmalar yürütür, küresel İSG politikalarını destekler.

2000-2006, 2007-2012, 2014-2020, 2021-2027: Her dönem için “AB İSG Stratejisi” hazırlar.

Öncelik alanları: Sağlıklı işyerleri, dijital dönüşüm, yeşil dönüşüm, yaşlanan işgücü, ruh sağlığı.

2021-2027 Stratejisi: “Sıfır iş kazası vizyonu” (Vision Zero) hedefi.

Avrupa İş Sağlığı ve Güvenliği Ajansı, Komisyon’a bağlı olarak İSG konusunda uzmanlık sağlar, farkındalık kampanyaları düzenler ve iyi uygulama rehberleri üretir.

📌 Özet: Avrupa Komisyonu, AB’nin İSG politikalarının “beyin” kısmıdır. Direktif önerileri, stratejik planlar, denetim raporları ve fonlamalarla İSG’nin Avrupa’da sürekli iyileşmesinin lokomotifidir. EU-OSHA ve Eurostat gibi uzman ajanslarla birlikte, bilgi temelli ve hedef odaklı bir yaklaşım sunar.

Türü: Teknik / uygulama sözleşmesi (C155 ve C187 ile birlikte çalışır).

Amacı: İşyerlerinde koruyucu, önleyici ve rehabilite edici iş sağlığı hizmetlerinin kurulmasını, organizasyonunu ve işleyişini düzenlemek.

Kapsamı: Tüm sektörler, tüm işçiler; tarım, sanayi, hizmet, kamu sektörü.

🩺 Sağlık gözetimi: İşe giriş, periyodik ve işten çıkış muayeneleri; özel risk gruplarına yönelik tarama.

⚠️ Risk değerlendirmesi: İşyeri ortamının izlenmesi (kimyasal, fiziksel, biyolojik etkenler), maruziyet ölçümleri.

📚 Eğitim ve danışmanlık: Çalışanlara ve yöneticilere sağlık riskleri, hijyen, KKD kullanımı konularında rehberlik.

🔄 Rehabilitasyon: Meslek hastalığı veya kaza sonrası işe dönüş programları.

📋 İstatistik ve kayıt: Meslek hastalıkları ve iş kazaları verilerini toplama, analiz etme ve raporlama.

🚑 İlk yardım ve acil müdahale: İşyerinde ilk yardım ekipleri ve acil durum planlarının hazırlanması.

Sözleşme, iş sağlığı hizmetlerinin aşağıdaki esaslara göre düzenlenmesini öngörür:

🤝 Çalışan katılımı: İşçi temsilcilerinin sağlık hizmetlerinin planlanması ve yürütülmesine dâhil edilmesi.

🔒 Gizlilik: Sağlık verilerinin gizli tutulması; işverenle yalnızca çalışanın rızasıyla veya yasal zorunlulukla paylaşılması.

🧑‍⚕️ Yetkin personel: İş hekimleri, iş hemşireleri ve diğer sağlık profesyonelleri tarafından yürütülmesi.

🏢 Hizmetin konumu: İşyeri içinde veya işyerine yakın, erişilebilir bir merkezde sunulması; bazı durumlarda birden fazla işyerini kapsayan ortak hizmet modellerine izin verilmesi.

📆 Düzenli gözden geçirme: Hizmetin etkinliğinin ve iyileştirme alanlarının periyodik olarak değerlendirilmesi.

Onaylanma: 2010 yılında (5997 sayılı Kanun ile) onaylanmıştır.

Ulusal mevzuat: 6331 sayılı İSG Kanunu’nun 6., 7., 15. ve 16. maddeleri ile “İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimleri” düzenlenmiştir.

Uygulama: İSG Hizmetleri Yönetmeliği ve Ortak Sağlık Güvenlik Birimleri (OSGB) bu sözleşmenin doğrudan yansımasıdır.

Hedef: Tüm işyerlerinde (tehlike sınıfına göre) iş hekimi, iş güvenliği uzmanı ve diğer sağlık personeli bulundurma zorunluluğu.

📌 Özet: ILO C161, iş sağlığı hizmetlerini sadece “hasta bakmak” olarak değil; koruyucu, bütüncül ve katılımcı bir yaklaşımla ele alır. Çalışanların sağlık verilerinin gizliliğini, işveren-çalışan işbirliğini ve uzman personel istihdamını zorunlu kılarak, işyerlerinde sağlıklı yaşam kültürünün temellerini atar. Türkiye’de 6331 sayılı Kanun ve OSGB sisteminin uluslararası dayanağıdır.

Bilgi: İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü (ISGGM), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösterir. Ülkemizde İSG mevzuatının hazırlanması, uygulanması ve denetlenmesi ile ilgili yetkili ve görevli ana kuruluştur.

Bilgi: İSGÜM, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde faaliyet gösteren, iş sağlığı ve güvenliği alanında araştırma, geliştirme ve danışmanlık hizmetleri sunan bir kuruluştur. ISGGM'ye bağlı olarak çalışır ve bilimsel çalışmalar ile mevzuat geliştirme süreçlerine katkı sağlar.

Uyarı: Bu yükümlülük, personelin görev süresi boyunca ve sonrasında da devam eder.

İşyerlerinin yapım ve üretim şartları, teknikleri ve sırları.

Ölçüm, test, muayene ve inceleme sonuçları.

Numune test, analiz ve inceleme sonuçları.

Uyarı: Açıklama yasağı, İSGÜM personelinin görevleri gereği öğrendiği tüm bilgileri kapsar.

Bilgi: İSGÜM, iş sağlığı ve güvenliği alanında araştırma, geliştirme, ölçüm, test ve danışmanlık hizmetleri sunan yetkili bir kurumdur. Görevlerini yerine getirirken işyeri sırlarının gizliliğine azami özen göstermekle yükümlüdür.

Başkan yardımcıları, başkanın yetki ve sorumlulukları çerçevesinde kendisine bağlı birimlerin yönetiminde doğrudan destek sağlar.

Bilgi: Teknik bölümler, İSGÜM’ün araştırma, geliştirme, ölçüm, analiz ve laboratuvar hizmetlerinin temel yürütücü birimleridir. Bu bölümlerde görev alacak personelin uzmanlık, deneyim ve eğitim şartları yönetmelikle belirlenmiştir.

Bilgi: Sağlık bölümleri, İSGÜM’ün iş sağlığı, meslek hastalıkları ve çalışan sağlığı gözetimi alanlarındaki temel hizmet birimleridir. Bu bölümlerde görev alacak hekimlerin deneyim ve uzmanlık şartları yönetmelikle belirlenmiştir.

Bilgi: Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi, ILO 155 sayılı sözleşme gereğince oluşturulmuş, ülkemizde İSG politikalarının belirlenmesinde danışma ve koordinasyon görevi üstlenen en üst düzey karar organıdır.

ILO 13 No'lu Ek Sözleşme kapsamında faaliyet gösterir.

Mesleki yeterliliklerin belirlenmesi ve akreditasyon süreçlerinden sorumludur.

8 Temel Sözleşme ILO'nun evrensel standartları 🏛️ Üç Taraflı Yapı Hükümet + İşçi + İşveren ⚖️ Bağlayıcılık Onaylayan ülkeler için zorunlu 🌍 Uluslararası Denetim Düzenli raporlama ve izleme.

8 Temel Sözleşme ILO'nun evrensel standartları.

Not: ILO Anayasası, 1944'te Philadelphia Bildirgesi ile güncellenmiş ve 1946'da Montreal'de revize edilerek bugünkü halini almıştır.

Ulusal yollardan sonuç alınamadığına dair bilgi.

Denizcilik sektörü; Gemi adamları, Liman çalışanları, Petrol platformları, Balıkçılık gemileri, Kargo gemileri, Yolcu gemileri gibi milyonlarca çalışanın iş sağlığı ve güvenliğini ilgilendirmektedir.

İSG Zorunlulukları Yangın algılama sistemleri Otomatik sprinkler Yangın pompaları Can yelekleri, can salları Acil çıkışlar, kaçış yolları Tatbikatlar, acil durum eğitimleri.

Örnek: Bir yolcu gemisinde; Yangın kapıları, Yangın dedektörleri, Kaçış yön levhaları, Acil aydınlatma SOLAS gereğidir.

İSG Açısından Önemi Kimyasal maruziyetleri azaltır. Yangın riskini azaltır. Patlama riskini azaltır. Kapalı alan gaz risklerini azaltır. Çalışanların çevresel maruziyetini azaltır.

İSG Açısından Önemi Gemide çalışan herkes; Yangın söndürme, Kurtarma, İlk yardım, Can kurtarma ekipmanlarının kullanımı konusunda eğitim almak zorundadır.

İSG Açısından Önemi Havacılıkta çalışan; Pilotlar, Kabin memurları, Yer hizmetleri Teknik bakım personeli, Hava trafik kontrolörleri, Yakıt ikmal personeli için güvenlik standartları oluşturur.

Diğer Düzenlemeler 🛫 Pist güvenliği 🔧 Uçak bakım güvenliği ⛽ Yakıt ikmal güvenliği ⚠️ Yabancı cisim hasarı (FOD) kontrolü 🚨 Acil durum planları 🐦 Kuş çarpması önlemleri 📦 Tehlikeli maddelerin hava yoluyla taşınması (ICAO Technical Instructions).

İSG Açısından Önemi Radyasyonla çalışan; Hastaneler, Nükleer santraller Üniversiteler, Endüstriyel radyografi Araştırma laboratuvarları için standartlar oluşturur.

Gerekçelendirme (Justification) Hiçbir radyasyon uygulaması faydasından fazla zarar oluşturmamalıdır.

Optimizasyon (ALARA) As Low As Reasonably Achievable Maruziyet mümkün olan en düşük seviyeye indirilmelidir.

Doz Sınırları Çalışanlar için yıllık doz limitleri belirlenmiştir.

Basel Sözleşmesi, tehlikeli atıkların sınır ötesi hareketlerini kontrol altına alarak, özellikle gelişmekte olan ülkelerin atık istilasına uğramasını önlemeyi amaçlar. İSG açısından, atık yönetimindeki riskleri azaltarak çalışan sağlığını korur.

PIC Sistemi Ön Bildirimli Kabul (Prior Informed Consent) sistemi: Bir ülkeye belirli tehlikeli bir kimyasal gönderilmeden önce, ithalatçı ülkenin açık onayı alınmalıdır.

Rotterdam Sözleşmesi, tehlikeli kimyasalların ve pestisitlerin uluslararası ticaretinde ithalatçı ülkenin rızasını zorunlu kılar. Bu sayede çalışanların zararlı maddelere kontrolsüz maruz kalması önlenir ve iş sağlığı & güvenliği açısından koruyucu bir mekanizma oluşturur.

POP'ların Özellikleri Çevrede uzun süre kalırlar. Doğada kolay parçalanmazlar. Besin zincirinde birikirler. İnsan ve hayvan dokularında yağda depolanırlar. Uzak mesafelere taşınabilirler.

Örnek POP'lar DDT, PCB, Dioksinler, Furanlar, Aldrin, Dieldrin, Endrin, Mirex.

Stockholm Sözleşmesi, kalıcı organik kirleticilerin (POP'lar) küresel ölçekte kontrol altına alınmasını hedefler. Bu maddelerin çevre ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerini azaltmak için uluslararası işbirliğini teşvik eder. İSG açısından, çalışanların bu maddelere maruziyetini en aza indirmek kritik öneme sahiptir.

Kontrol Edilen Alanlar Üretim Ticaret Kullanım Depolama Atık yönetimi.

Minamata Sözleşmesi, cıvanın insan sağlığı ve çevre üzerindeki yıkıcı etkilerini önlemek için küresel bir çerçeve sunar. İSG açısından, cıvaya maruziyetin yol açtığı ciddi sağlık sorunlarına karşı çalışanların korunması ve riskli sektörlerde önlemler alınması zorunludur.

Paris İklim Anlaşması doğrudan iş sağlığı ve güvenliğini düzenlemese de, iklim değişikliğinin çalışanlar üzerindeki olumsuz etkileri (sıcak stresi, hava kalitesi, aşırı hava olayları vb.) nedeniyle işyerlerinde yeni riskleri gündeme getirir. İşverenlerin bu risklere karşı proaktif önlemler alması, çalışanların sağlığını korumak için kritik hale gelmiştir.

İSG ile İlişkisi Piktogramlar (tehlike sembolleri) – işyerinde hızlı tanımlama Risk ifadeleri (H-frazları) ve güvenlik ifadeleri (P-frazları) SDS (Güvenlik Bilgi Formu) – 16 bölümlük standart format Eğitim: Çalışanlar sembolleri ve ifadeleri okumayı öğrenir 📌 Türkiye'de: KKDIK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması) Yönetmeliği ile uygulanır.

Türkiye'de: KKDIK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması) Yönetmeliği ile uygulanır.

GHS, tehlikeli kimyasalların dünya genelinde aynı sembol ve ifadelerle tanımlanmasını sağlar. Bu sayede işçiler, taşıyıcılar ve acil müdahale ekipleri tehlikeyi anında anlayabilir. İSG eğitimlerinin vazgeçilmez bir parçasıdır.

Helsinki Sözleşmesi, büyük endüstriyel kazaların yalnızca işyerini değil, çevre ve komşu ülkeleri de etkileyebileceğini kabul eder. Bu nedenle işletmelerin acil durum yönetimi, erken uyarı ve uluslararası koordinasyon kabiliyetini şart koşar.

İSG ile İlgili Maddeler CFC/HCFC: Soğutma sistemleri, klimalar, yangın söndürücüler Halon: Yangın söndürme sistemleri (yerine alternatifler) Metil bromür: Fumigasyon (tarım, gümrük).

Montreal Protokolü, ozon tabakasını korumak için belirli kimyasalları yasaklarken, işyerlerinde bu maddelerle çalışan personelin UV maruziyetine karşı korunmasını ve alternatif maddelerle güvenli çalışmayı da gündeme getirmiştir.

Temel Gereklilikler Etiketleme ve işaretleme (GHS uyumlu) Güvenlik Bilgi Formu (MSDS/SDS) bulundurma Kimyasalların depolanması ve taşınması kuralları Maruziyet sınır değerleri (OEL).

İSG Açısından Önemi Kimyasal kazaların (yanma, patlama, zehirlenme) önlenmesi Meslek hastalıklarının azaltılması KKD seçimi ve kullanım kılavuzları Acil müdahale prosedürleri 🔗 Bağlantı: GHS (BM) ve REACH (AB) ile uyumludur.

ILO C170, tehlikeli kimyasalların işyerinde yol açtığı riskleri yönetmek için etiketleme, bilgi formu, depolama ve eğitim zorunlulukları getirir. Bu sözleşme, kimyasal güvenlik kültürünün temel taşıdır.

İşveren Yükümlülükleri Risk değerlendirmesi yapmak Çalışanları bilgilendirmek ve eğitmek Acil durum planları hazırlamak Sağlık gözetimi sağlamak.

ILO C155, tüm sektörlerde iş sağlığı ve güvenliğinin sistematik yönetimini zorunlu kılan en kapsamlı uluslararası sözleşmedir. Risk değerlendirmesi, eğitim, acil durum ve çalışan katılımı bu sözleşmeyle standart hale gelmiştir.

Madenlerde Başlıca Riskler Fiziksel: Göçük, kaya düşmesi, gürültü, titreşim, sıcaklık Kimyasal: Toz (silika, kömür tozu), grizu (metan), egzoz gazları Biyolojik: Toz kaynaklı akciğer hastalıkları (pnömokonyoz, silikoz) Ergonomik: Ağır yük kaldırma, tekrarlayan hareketler.

ILO C176, maden işletmelerini “yüksek riskli iş yeri” olarak tanımlar ve işverenlere sistematik risk yönetimi, acil durum hazırlığı ve düzenli sağlık taraması zorunluluğu getirir. Türkiye’de 2014 yılında onaylanmış olup, 6331 sayılı İSG Kanunu ile birlikte madenlerde özel denetim ve izin rejiminin temelini oluşturur.

Temel Koruma İlkeleri Doz sınırlaması: Yıllık ve aylık maksimum maruziyet sınırları belirlenir. Zaman, mesafe ve zırhlama: Maruz kalma süresini kısaltmak, kaynağa uzak durmak ve uygun kalkan (kurşun, beton) kullanmak. İzleme (Dozimetri): Tüm çalışanların kişisel doz ölçümleri yapılır (film dozimetre, TLD, elektronik dozimetre). Kontrollü alanlar: Radyasyon bölgeleri işaretlenir, yetkisiz giriş yasaktır.

ILO C115, iyonlaştırıcı radyasyonla çalışan tüm işçilerin sağlığını korumak için doz izleme, sağlık gözetimi, eğitim ve zırhlama gibi temel önlemleri uluslararası hukuk zorunluluğu haline getirmiştir. Türkiye’de 1967 yılında onaylanmış olup, günümüzde Nükleer Düzenleme Kurumu (NDK) ve Çalışma Sosyal Güvenlik Bakanlığı denetimleriyle uygulanmaktadır.

Dört Temel İlke 1. Emek bir meta (ticari mal) değildir. 2. Örgütlenme ve ifade özgürlüğü esastır. 3. Yoksulluk her yerde refah için tehlike oluşturur. 4. Yoksulluğa karşı savaş azimle sürdürülmelidir.

Filadelfiya Bildirgesi, ILO’nun kuruluş felsefesini yeniden tanımlayan ve modern çalışma hayatının sosyal mimarisini çizen kurucu metindir. “Emek bir meta değildir” ilkesi, iş güvenliğinin, ücret dışında bir insan hakkı olduğunun en güçlü güvencesidir. Bu nedenle, bugün uygulanan tüm İSG politikalarının anayasal dayanağı olarak kabul edilir.

Ulusal politika İş güvenliği, iş sağlığı ve çalışma ortamı hakkında tutarlı bir ulusal politika oluşturulması, uygulanması ve belli aralıklarla gözden geçirilmesi. Temel hedef: iş kazaları ve meslek hastalıklarını önlemek, tehlikeleri en aza indirmek.

Yönetmelik hazırlama Güvenlik ve sağlık alanlarında yönetmelikler hazırlamayı taahhüt eder.

Denetim Denetim yoluyla yönetmeliklerin uygulanmasını sağlamayı öngörür.

İş sağlığı hizmetleri Tüm çalışanlar için, koruma ve danışmanlık işlevlerine sahip iş sağlığı hizmetlerinin geliştirilmesini desteklemeyi taahhüt eder.

Türkiye’deki Karşılığı 1961 Şartı: 1989 yılında onaylanmıştır. Gözden Geçirilmiş Şart (1996): 2007 yılında onaylanmıştır. Bu şart, Anayasa’nın 90. maddesi gereğince ulusal mevzuatın (6331 sayılı İSG Kanunu, İş Kanunu vb.) üzerinde bir bağlayıcı uluslararası sözleşme statüsüne sahiptir.

Avrupa Sosyal Şartı, yalnızca bir haklar bildirgesi olmanın ötesinde, bağlayıcı denetim mekanizmaları bulunan yaşayan bir antlaşmadır. Madde 3, işyerlerinde güvenlik kültürünün oluşturulmasını ve bu sürece sosyal tarafların (işçi/işveren) aktif katılımını zorunlu kılarak, İSG'yi vatandaşlık hakkı seviyesine yükseltmiştir.

ILO C184, tarım sektörünü “yüksek riskli” olarak tanımlar ve işverenlere; risk yönetimi, eğitim, sağlık gözetimi ve güvenli barınma gibi bütüncül bir koruma zorunluluğu getirir. Türkiye’de 2010 yılında (5997 sayılı Kanun ile) onaylanmıştır. 6331 sayılı İSG Kanunu ve tarıma özel “Tarımda İSG Yönetmeliği” ile birlikte, mevsimlik gezici işçiler başta olmak üzere milyonlarca tarım çalışanının sağlığını korumaya yönelik kritik bir dayanaktır.

Ulusal Politika İSG alanında tutarlı, kapsayıcı ve uygulanabilir bir ulusal politika oluşturulması.

Ulusal Sistem Bu politikanın uygulanmasını sağlayacak kurumsal altyapı, mekanizmalar ve denetim sisteminin kurulması (otoriteler, danışma kurulları, eğitim kurumları).

Ulusal Program Belirli hedefler, zaman çizelgeleri ve performans göstergeleri içeren, ölçülebilir ve izlenebilir bir eylem planı hazırlanması.

ILO C187, İSG’yi statik bir “asgari standartlar” listesi olmaktan çıkararak; dinamik, katılımcı ve sürekli öğrenen bir yönetim kültürü olarak konumlandırır. Ulusal politika, sistem ve program üçgeninde her düzeyde (devlet, işveren, çalışan) sorumluluklar tanımlar. Türkiye için, 6331 sayılı Kanun’un arkasındaki “koruyucu ve geliştirici” anlayışın uluslararası dayanağını oluşturur.

İSG ile İlgi Avrupa Sosyal Şartı (1961/1996): Madde 3, “Güvenli ve Sağlıklı Çalışma Koşulları Hakkı”nı güvence altına alır. İSG standartlarının geliştirilmesi: Avrupa Konseyi, üye ülkelerin İSG mevzuatlarını sosyal haklar perspektifinden uyumlaştırmayı teşvik eder. Denetim: Avrupa Sosyal Haklar Komitesi, raporlar ve şikâyetler yoluyla şartın uygulanmasını izler.

Avrupa Konseyi, sosyal hakların temel güvencesi olan Avrupa Sosyal Şartı ile İSG’nin “insan hakkı” boyutunu uluslararası hukuka yerleştirmiştir. Çalışanların güvenli ve sağlıklı çalışma hakkını, diğer insan haklarıyla eşit düzeyde korur.

AB Bakanlar Konseyi, iş sağlığı ve güvenliği alanındaki tüm AB direktiflerinin son karar mercidir. 89/391 Çerçeve Direktifi başta olmak üzere, fiziksel, kimyasal, biyolojik ve ergonomik tüm risk alanlarını kapsayan düzenlemeleri onaylayarak, Avrupa’da asgari İSG standartlarının yasal dayanağını oluşturur.

İSG’deki Rolü Yasama: İSG direktiflerine değişiklik önerir, Parlamento görüşmelerinde çalışan haklarını savunur. Bütçe: EU-OSHA (Avrupa İSG Ajansı) ve diğer İSG programlarının bütçesini onaylar ve denetler. Denetim: Komisyon’un İSG politikalarını uygulamasını izler, sorgular ve raporlar hazırlar. Kamuoyu oluşturma: İSG farkındalığını artırmak için raporlar, duruşmalar ve kampanyalar düzenler.

Avrupa Parlamentosu, İSG direktiflerine “çalışan dostu” yaklaşımı getiren, AB Komisyonu’nu denetleyen ve iş sağlığı güvenliğinin demokratik meşruiyetini sağlayan temel kurumdur. Milletvekilleri, seçmenlerinin çalışma hayatına dair taleplerini doğrudan mevzuata yansıtma imkânına sahiptir.

İSG ile İlgi Yerel uygulama: AB İSG direktiflerinin bölgesel düzeyde uygulanmasına ilişkin görüş bildirir. KOBİ’ler: Küçük ve orta ölçekli işletmelerin (KOBİ) İSG yükümlülüklerinin bölgesel ekonomik etkilerini değerlendirir. Kırsal ve tarım: Tarımda İSG (ILO C184) ve mevsimlik işçilerin korunması konularında bölgesel farklılıklara dikkat çeker. Sosyal hizmetler: Bölgesel iş sağlığı hizmetlerinin erişilebilirliği ve yatırımları.

Bölgeler Komitesi, İSG mevzuatının “Brüksel’de hazırlanan ama sahada uygulanan” yönünü temsil eder. KOBİ’ler, tarım ve kırsal kesim gibi özel sektörlerin ihtiyaçlarının Avrupa düzeyinde duyulmasını sağlayarak, İSG’nin bölgesel farklılıklara göre esnek ve etkili olmasına katkıda bulunur.

Avrupa Komisyonu, AB’nin İSG politikalarının “beyin” kısmıdır. Direktif önerileri, stratejik planlar, denetim raporları ve fonlamalarla İSG’nin Avrupa’da sürekli iyileşmesinin lokomotifidir. EU-OSHA ve Eurostat gibi uzman ajanslarla birlikte, bilgi temelli ve hedef odaklı bir yaklaşım sunar.

Risk değerlendirmesi: İşyeri ortamının izlenmesi (kimyasal, fiziksel, biyolojik etkenler), maruziyet ölçümleri.

ILO C161, iş sağlığı hizmetlerini sadece “hasta bakmak” olarak değil; koruyucu, bütüncül ve katılımcı bir yaklaşımla ele alır. Çalışanların sağlık verilerinin gizliliğini, işveren-çalışan işbirliğini ve uzman personel istihdamını zorunlu kılarak, işyerlerinde sağlıklı yaşam kültürünün temellerini atar. Türkiye’de 6331 sayılı Kanun ve OSGB sisteminin uluslararası dayanağıdır.

ILO Hap Bilgiler (2)

ILO Temel Sözleşmeleri

Alt Ekleri