Bir ürün veya hizmetin belirlenen veya olabilecek ihtiyaçları karşılama kabiliyetine dayanan özelliklerin toplamıdır.
Bir organizasyonu kalite bakımından idare ve kontrol için gerekli yönetim sistemidir.
Belirli bir faaliyetle ilgili olarak ekonomik fayda sağlamak üzere bütün ilgili tarafların yardım ve işbirliği ile belirli kurallar koyma ve bu kuralları uygulama işlemidir.
Standardizasyon çalışması sonucu ortaya çıkan belge, doküman veya eserdir.
Uluslararası standart geliştiren ve yayımlayan, Türkiye'nin de aralarında bulunduğu 164 ülkeden üyesi bulunan kar amacı gütmeyen bir organizasyondur.
Occupational Health and Safety Management Systems – İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi standardının eski versiyonudur.
İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi – Güncel uluslararası standarttır. OHSAS 18001'in yerini almıştır.
William Deming tarafından geliştirilen, Planla-Uygula-Kontrol Et-Önlem Al adım adım plan yaparak sonuca ulaşmakta kullanılan sistematik bir yaklaşımdır. Model, aslında PUKÖ olarak popüler hale gelen bir öğrenme ve iyileştirme döngüsüne dönüşmüştür.
Planlanan işin kimler tarafından, neden, nasıl, nerde, ne zaman, ne kadar sürede yapılacağı kararlaştırılır.
Planlanan faaliyetlerin belirlenen kişi, yöntem ve zamanlarda gerçekleştirildiği aşamadır.
Planlanan hedeflere ne kadar ulaşıldığı belirlenir. Eğer hedeflere ulaşıldıysa yapılan uygulama faaliyetleri kontrol edilir ve standartlaştırılır.
Planlanan faaliyetler ile yapılan uygulamalar arasında ortaya çıkan farklılıkların nedenleri araştırılır.
Kuruluşun İSG politikasına uygun olarak şunlar sayılabilir:
Kuruluş, İSG politikası doğrultusunda performansını sürekli olarak iyileştirmeyi hedefler.
Kuruluş, bağlı olduğu tüm yasal düzenlemeleri ve diğer taahhütleri eksiksiz yerine getirir.
Belirlenen İSG hedeflerine ulaşılması sağlanır ve bu hedefler düzenli olarak gözden geçirilir.
Standardın uygulama alanını tanımlar.
Referans alınan dokümanları belirtir.
Temel kavramların açıklamalarını içerir.
İç ve dış koşulların analizi.
Yönetim taahhüdü ve çalışan katılımı.
Risk ve fırsatların belirlenmesi.
Kaynaklar, yetkinlik, iletişim, dokümantasyon.
Operasyonel planlama ve kontrol, acil durum.
İzleme, ölçme, tetkik, gözden geçirme.
Olaylar, uygunsuzluklar ve sürekli iyileştirme.
İSG yönetim sistemini etkileyebilecek koşullar, karakteristikler veya değişen durumlar belirlenmelidir.
Çalışanlara ek olarak ilgili taraflar aşağıdakiler olabilir:
Yasal ve düzenleyici kurumlar
Tedarikçiler, yükleniciler ve alt yükleniciler
Çalışan kuruluşları (sendikalar) ve işveren kuruluşları
Şirket sahipleri, hissedarlar, müşteriler, ziyaretçiler, komşular ve halk
Müşteriler, iş dernekleri ve sivil toplum kuruluşları
İSG kuruluşları, iş güvenliği ve sağlık-bakım profesyonelleri
Kuruluş, İSG yönetim sisteminin sınırlarını ve uygulanabilirliğini tanımlama özgürlüğüne ve esnekliğine sahiptir. Bu sınırlar tüm kuruluşu kapsayabileceği gibi, kuruluşun belirli bir bölümünü/bölümlerini de kapsayabilir.
Kuruluş, bu standardın şartlarına uygun bir İSG yönetim sistemi kurar, uygular, sürekliliğini sağlar ve sürekli iyileştirir.
Kuruluş Bağlamı nasıl belirlenmeli?
Güçlü Yönler (Strengths)
Zayıf Yönler (Weaknesses)
Fırsatlar (Opportunities)
SWOT analizi ile kuruluşun iç ve dış çevresi sistematik olarak değerlendirilir.
İlgili Tarafların İhtiyaç ve Beklentileri nasıl belirlenmeli?
Paydaş analizi ile kuruluşu etkileyen veya kuruluştan etkilenen tüm taraflar belirlenir, ihtiyaç ve beklentileri analiz edilir.
Üst yönetimin liderlik gösterdiği önemli bir yöntem, çalışanları; olayları, tehlikeleri, riskleri ve fırsatları rapor etmeye teşvik etmek ve bu faaliyeti yaptıklarında çalışanları kovulma tehdidi veya disiplin cezası gibi misillemelere karşı korumaktır.
Üst yönetim, İSG yönetim sistemine ilişkin liderlik ve taahhüdü uygulamaları ile göstermelidir.
Üst yönetim, bir İSG politikasını oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır.
İSG politikası genel bir yönelim anlayışı ortaya koyar ve kuruluşun hedeflerini belirlemesi ve İSG yönetim sisteminden beklenen çıktıların alınması için yapılacak faaliyetlerin çerçevesini belirler.
Üst yönetim, kuruluş içerisinde tüm seviyelerde, İSG yönetim sistemi içindeki ilgili görevler için sorumlulukların ve yetkilerin belirlendiğini, iletildiğini ve dokümante edilmiş bilginin sürekliliğinin sağlandığını güvence altına almalıdır.
Kuruluşun her seviyesindeki çalışanlar, üzerinde kontrol sahibi oldukları faaliyetler için İSG yönetim sistemi açısından sorumluluğu üstlerine almalıdır.
Sorumluluk ve yetki belirlemesine rağmen, sonuçta üst yönetim İSG yönetim sisteminin işleyişinde hesap vermede sorumludur.
Kuruluş, İSG yönetim sisteminin geliştirilmesi, planlanması, uygulanması, performans değerlendirmesi ve iyileştirme faaliyetlerinde, danışma ve uygun olan tüm seviyelerde çalışanların ve bulundukları yerde varsa, çalışan temsilcilerinin katılımı için proses/prosesleri oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır.
İşçilere ücretsiz eğitim verilmesinin ve eğitimin, mümkünse, iş saatleri içerisinde verilmesinin, çalışan katılımının önündeki belirli engelleri ortadan kaldırabileceği bilinmektedir.
Kuruluş, devam eden ve proaktif olan tehlike tanımlaması için proses/prosesler oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır. En az aşağıdakileri dikkate almalıdır:
Çalışmanın nasıl organize edildiği, sosyal faktörler
İş yerinin altyapısı, ekipmanı, malzemeleri, maddeleri ve fiziksel koşulları
Ürün ve hizmet tasarımı, üretim, montaj, hizmet sunumu, bakım ve bertaraf
Çalışanlar, yükleniciler, ziyaretçiler
İş yerinin yakınında bulunan ve faaliyetlerden etkilenebilecek olanlar
Kuruluşun doğrudan kontrolü altında olmayan bir yerde çalışanlar
Geçmiş ilgili olaylar ve bunların nedenleri
Potansiyel acil durumlar
İSG Riski: İş ile ilgili tehlikeli olayların veya maruziyetin gerçekleşme ihtimali ve olayların veya maruziyetin neden olabileceği yaralanma ve sağlığın bozulmasının ciddiyetinin kombinasyonu.
İSG Fırsatı: İSG performansının iyileştirilmesini sağlayabilecek durumlar dizisi.
Yönetim Sistemine ilişkin diğer riskler ve fırsatlar: Belirsizlik etkisi. Etki, olumlu veya olumsuz beklenilen durumdan sapmadır.
Kuruluş, devam eden ve proaktif olan tehlike tanımlaması için proses/prosesler oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır.
Kuruluş, aşağıdakileri değerlendirmek için prosesler oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır:
Tehlikelere, İSG risklerine ve İSG yönetim sistemine uygun güncel yasal şartları ve diğer şartları belirlemek ve erişmek
Bu yasal şartların ve diğer şartların kuruluşa nasıl uygulanacağını ve hangi ihtiyaçların iletilmesi gerektiğini belirlemek
İSG yönetim sistemini oluştururken, uygularken, sürekliliğini sağlarken ve sürekli iyileştirirken, bu yasal şartları ve diğer şartları dikkate almak
Yasal şartlar: Ulusal, bölgesel veya uluslararası mevzuat, kararnameler ve direktifler, izinler, lisanslar, mahkeme kararları, anlaşmalar, konvansiyonlar, protokoller, toplu iş sözleşmeleri.
Diğer şartlar: Kuruluşun şartları, sözleşme koşulları, işveren sözleşmeleri, ilgili taraflar ile yapılan sözleşmeler, gönüllü ilkeler, davranış kuralları, teknik şartnameler, kontratlar.
Kuruluş, İSG yönetim sisteminin ve İSG performansının sürekliliğini sağlamak ve sürekli iyileştirmek için ilgili fonksiyonlarda ve seviyelerde İSG hedeflerini oluşturmalıdır.
İSG hedeflerinin ölçülmesi nitel veya nitel olabilir. Nitel ölçümler, anketler, görüşmeler ve gözlemler gibi yerlerden gelen tahminler olabilir.
Kuruluşun belirlediği her bir risk ve fırsat için İSG hedefleri belirlemesi gerekli değildir.
Orta ve uzun vadeli amaçlarını,
Temel ilke ve politikalarını,
Hedef ve önceliklerini,
Performans ölçütlerini,
Bunlara ulaşmak için izlenecek yöntemler ile kaynak dağılımlarını
Mevcut durum analizi yapılır. SWOT analizi, paydaş analizi ve kuruluş bağlamı değerlendirilir.
Vizyon, misyon, stratejik hedefler ve öncelikler belirlenir.
Stratejiler, eylem planları, kaynak tahsisi ve yol haritası oluşturulur.
Başarımızı Nasıl Takip Eder ve Değerlendiririz? Performans göstergeleri, izleme ve değerlendirme mekanizmaları kurulur.
Kuruluş, İSG yönetim sisteminin oluşturulması, uygulanması, sürdürülmesi ve sürekli iyileştirilmesi için ihtiyaç duyulan kaynakları belirlemeli ve sağlamalıdır.
Altyapı (binalar, tesis, donanım, yardımcı hizmetler, bilgi teknolojisi ve haberleşme sistemleri ile acil durum sistemleri)
İSG performansını etkileyen veya etkileyebilecek çalışanların gerekli yetkinliğini belirlemelidir.
Çalışanlar, kendilerini olası ve ciddi tehlike durumlarının içinden çıkarabilecek yetkinliğe sahip olmalıdır.
Bu amaçla çalışanlara, işleri ile ilişkili tehlikeler ve riskler hakkında yeterli eğitim verilmelidir.
Çalışanlar, iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin sorumlu oldukları işlevlerini yerine getirmelerini sağlayacak eğitimi almalıdır.
Çalışanların aşağıdakilerin farkında olmaları sağlanmalıdır:
İSG politikası ve İSG hedefleri
İyileştirilmiş İSG performansının faydaları dahil olmak üzere, kendilerinin İSG yönetim sisteminin etkinliğine katkısı
İSG yönetim sisteminin şartlarının yerine getirilmemesinin etkileri ve potansiyel sonuçları
Olaylar ve bunlarla ilgili araştırmaların çıktıları
Tehlike, İSG riskleri ve bunlarla ilgili belirlenen faaliyetler
İşçilerin (özellikle geçici çalışanlar) yanı sıra, yükleniciler, ziyaretçiler ve diğer taraflar da maruz kaldıkları İSG risklerinin farkında olmalıdır.
Kuruluş, aşağıdaki hususları belirleme dahil olmak üzere, İSG yönetim sistemi ile ilgili iç ve dış iletişim için gerekli olan proses/prosesleri oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır:
Ne ile ilgili iletişim kuracağını
Ne zaman iletişim kuracağını
Kiminle iletişim kuracağını (iç – farklı seviyeler/fonksiyonlar; yükleniciler ve ziyaretçiler; diğer ilgili taraflar)
Nasıl iletişim kuracağını
Dokümante edilmiş bilgileri oluştururken ve güncellerken aşağıdakilerin uygunluğunu güvence altına almalıdır:
Tanımlama ve açıklama (örneğin, bir başlık, tarih, yazar veya referans numarası)
Format (örneğin, dil, yazılım sürümü, grafikler) ve ortam (örneğin, kâğıt, elektronik)
Uygunluk ve yeterlik için gözden geçirme ve onay
Kuruluş, İSG yönetim sisteminin şartlarını karşılamak için ihtiyaç duyulan prosesleri aşağıdakiler yoluyla planlamalıdır:
Prosesler için kriterler oluşturmak
Kriterlere uygun şekilde, proseslerin kontrolünü uygulamak
Proseslerin planlanan şekilde yürütüldüğünden emin olmak için gerekli ölçüde, dokümante edilmiş bilginin sürekliliğini sağlamak ve muhafaza etmek
İşi çalışanlara uyarlamak
8.1.2 Tehlikeleri ortadan kaldırma ve İSG risklerini azaltma – Kontrol Hiyerarşisi:
Tehlikeleri ortadan kaldır
Daha az tehlikeli prosesler, operasyonlar, malzemeler veya ekipman ile ikame et
Mühendislik kontrollerini uygula ve işin yeniden yapılanmasını sağla
Eğitim dahil olmak üzere idari kontrolleri kullan
Yeterli kişisel koruyucu donanım kullan
8.1.3 Değişim yönetimi: Planlı, geçici ve kalıcı değişiklikleri uygulamak ve kontrol etmek için prosesler oluşturulur.
8.1.4 Satın alma: Ürün ve hizmet satın almayı kontrol etmek için prosesler oluşturulur (yükleniciler, dışarıya yaptırma).
Muhtemel acil durumlara hazırlık ve bunlara nasıl müdahale edeceği ile ilgili gerekli proses/prosesleri oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır:
Acil durumlara bir müdahale planı oluşturulması
Planlanan müdahale için eğitim sağlanması
Müdahale yeteneğinin test edilmesi ve tatbik edilmesi
Performansın değerlendirilmesi ve planlanan müdahalenin, gerektiğinde, revize edilmesi
Tüm çalışanlara görevleri ve sorumlulukları ile ilgili bilgilerin iletilmesi ve sağlanması
Yüklenicilere, ziyaretçilere, acil müdahale hizmetlerine, resmi makamlara ve uygun olduğunda, yerel halka ilgili bilgilerin iletilmesi
Nelerin izlenmesi ve ölçülmesi gerekir?
Yasal şartlar ve diğer şartların ne ölçüde yerine getirildiği
Tanımlanan tehlikeler, riskler ve fırsatlar ile ilgili faaliyetler ve operasyonlar
Kuruluşun İSG hedeflerine erişme yönündeki ilerlemesi
İzleme, ölçme, analiz ve performans değerlendirme yöntemleri
Kuruluşun İSG performansını değerlendireceği kriterleri
İzleme ve ölçmenin ne zaman gerçekleştirilmesi gerektiği
İzleme ve ölçme sonuçlarının ne zaman analiz edilmesi, değerlendirilmesi ve iletilmesi gerektiği
Kuruluşun İSG politikası ve İSG hedefleri dahil olmak üzere kendi İSG yönetim sistemi için olan şartlara, bu standardın şartlarına, etkili bir şekilde uygulanıp uygulanmadığı ve sürekliliğinin sağlanıp sağlanmadığı belirlemek için planlanan aralıklarla iç tetkikler yapmalıdır.
Üst yönetim, planlanan aralıklarla, İSG yönetim sisteminin uygunluğu, yeterliliği ve etkinliğinin sürekliliğini güvence altına almak amacıyla gözden geçirmelidir.
Gözden geçirmede dikkate alınanlar:
İlgili tarafların ihtiyaç ve beklentileri
Yasal şartlar ve diğer şartlar
İSG politikası ve İSG hedeflerine ulaşma derecesi
Olaylar, uygunsuzluklar, düzeltici faaliyetler ve sürekli iyileştirme
Danışma ve çalışanların katılımı
Sürekli iyileştirme için fırsatlar
Kuruluş, iyileştirme için fırsatları belirlemeli ve İSG yönetim sisteminin amaçlanan çıktılarına erişmek için gerekli faaliyetleri gerçekleştirmelidir.
Kuruluş, olayları ve uygunsuzlukları belirleme ve yönetmek için raporlama, araştırma ve faaliyet gerçekleştirme dahil olmak üzere proses/prosesler oluşturmalı, uygulamalı ve sürekliliğini sağlamalıdır.
Kuruluş, İSG yönetim sisteminin uygunluğunu, yeterliğini ve etkinliğini, aşağıdakiler ile sürekli iyileştirmelidir:
İSG performansının arttırılması
İSG yönetim sistemini destekleyen bir kültürün teşvik edilmesi
İSG yönetim sisteminin sürekli iyileştirilmesi için faaliyetlerin uygulanmasında çalışanların katılımının teşvik edilmesi
Çalışanlara ve bulundukları yerde varsa, çalışan temsilcilerine sürekli iyileştirmenin ilgili sonuçlarının iletilmesi
OHSAS 18001 Occupational Health and Safety Management Systems – İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi standardının eski versiyonudur.
6331 Kanunu Madde 4: İşverenin genel yükümlülüğü.
6331 Kanunu Madde 5: Risklerden korunma ilkeleri – (f) bendi: "Teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları, sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmek.".
6331 Kanunu Madde 4: Çalışana görev verirken, çalışanın sağlık ve güvenlik yönünden işe uygunluğunu göz önüne alır.
6331 Kanunu Madde 18: Çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımlarının sağlanması.
6331 Kanunu Madde 10: Risk değerlendirmesi, kontrol, ölçüm ve araştırma – İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 8: Tehlikelerin tanımlanması.
6331 Kanunu Madde 10: Risk değerlendirmesi, kontrol, ölçüm ve araştırma – İSG Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği Madde 9: Risklerin belirlenmesi ve analizi.
Bağlantılı mevzuat: İş ekipmanlarının kullanımında sağlık ve güvenlik şartları yönetmeliği – İşyeri bina ve eklentilerinde alınacak sağlık ve güvenlik önlemlerine ilişkin yönetmelik.
6331 Kanunu Madde 19-20: Çalışanların yükümlülükleri – Çalışan temsilcisi.
6331 Kanunu Madde 11: Acil durum planları, yangınla mücadele ve ilk yardım – İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik.
1.2 Uygunluk değerlendirmesi: Yasal şartlar ve diğer şartlara uygunluk değerlendirilir.
6331 Kanunu Madde 4: İşveren, işyerinde alınan iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerine uyulup uyulmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar.
6331 Kanunu Madde 1: Amaç – İSG'yi sağlamak ve mevcut sistemi geliştirmek.