İşyerlerinde Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği

İş sağlığı ve güvenliğinde en yaygın kullanılan risk değerlendirme yöntemlerinden biridir. Risk, tehlikenin gerçekleşme olasılığı (Probability) ile meydana geldiğinde oluşturacağı şiddetin (Severity) çarpılması sonucu hesaplanır.

Karma (Nitel + Nicel)

İşyerindeki tehlikeleri belirlemek

Riskleri puanlandırmak

Riskleri öncelik sırasına koymak

Düzeltici faaliyetleri planlamak

Riskleri kabul edilebilir seviyeye indirmek

Hemen hemen tüm sektörlerde uygulanabilir.

📈 Olasılık (Probability) Puanları Puan Açıklama Örnek 1Çok düşükÇok nadir gerçekleşir 2DüşükYılda bir kez olabilir 3OrtaZaman zaman meydana gelir 4YüksekSık meydana gelir 5Çok yüksekSürekli meydana gelir 💥 Şiddet (Severity) Puanları Puan Açıklama Örnek 1Çok hafifİlk yardım gerektiren yaralanma 2HafifKısa süreli iş göremezlik 3OrtaCiddi yaralanma 4CiddiKalıcı sakatlık 5Çok ciddiÖlüm veya birden fazla ölüm

📋 L Tipi Risk Matrisi (5×5) Şiddet ↓ / Olasılık → 1 2 3 4 5 5 (Çok Ciddi) 5 10 15 20 25 4 (Ciddi) 4 8 12 16 20 3 (Orta) 3 6 9 12 15 2 (Hafif) 2 4 6 8 10 1 (Çok Hafif) 1 2 3 4 5

İzlenir, mevcut önlemler sürdürülür.

Makul sürede iyileştirme yapılır.

Kısa sürede önlem alınmalıdır.

Acil önlem alınmalı, çalışma sınırlandırılmalıdır.

Çalışma durdurulmalı, risk giderilmeden işe başlanmamalıdır.

📌 Kapsamlı Örnek – Metal İşleme Atölyesi

Bir metal işleme atölyesinde çalışan operatör, koruyucusu olmayan bir taşlama makinesini kullanmaktadır.

⚠️ Tehlike: Koruyucusu olmayan taşlama makinesi

Olasılık: 4 (Yüksek – koruyucu yok, her gün kullanım)

Şiddet: 4 (Ciddi – uzuv kaybı riski)

Olasılık: 2 (Düşük – koruyucu takıldı, eğitim verildi)

Şiddet: 4 (Ciddi – hala yaralanma riski var)

➡️ Orta Risk (Kabul edilebilir seviyeye düştü)

Koruyucu muhafazaDisk temasını önler.

Acil durdurmaAcilde makineyi durdurur.

EğitimGüvenli kullanım sağlar.

KKD KullanımıYaralanma şiddetini azaltır.

🏗️ Farklı Sektörlerden Örnekler

Tehlike Olasılık Şiddet Risk Risk Seviyesi Islak zemin326Orta Koruyucusuz pres makinesi5525Kabul Edilemez Forklift trafiği4520Çok Yüksek Elektrik panosu açık3515Yüksek Gürültü4312Yüksek Kimyasal sıçraması3412Yüksek Yüksekten düşme4520Çok Yüksek Yangın söndürücü eksikliği2510Orta

✓ Uygulaması kolaydır.

✓ Sonuçları anlaşılırdır.

✓ Sayısal puanlama yapılabilir.

✓ Risklerin önceliklendirilmesini sağlar.

✓ Küçük ve orta ölçekli işletmeler için uygundur.

✓ İSG mevzuatında en yaygın kullanılan yöntemlerden biridir.

✗ Olasılık ve şiddet puanları uzman görüşüne bağlıdır.

✗ Çok karmaşık proseslerde yetersiz kalabilir.

✗ Aynı risk puanı farklı kombinasyonlardan oluşabilir (5×2=10 ve 2×5=10).

✗ Riskler arasındaki neden-sonuç ilişkisini göstermez.

💡 Not: Risk puan aralıkları kurumun kullandığı prosedüre göre küçük farklılıklar gösterebilir.

X Tipi Matris Yöntemi, iş sağlığı ve güvenliği alanında kullanılan karma (nitel + nicel) risk değerlendirme yöntemlerinden biridir. Riskler, olasılık (Probability) ve şiddet (Severity) kriterlerine göre değerlendirilir ve risk seviyeleri X şeklindeki (çapraz) risk matrisi üzerinde sınıflandırılır.

Bu yöntemde amaç yalnızca risk puanını hesaplamak değil, aynı zamanda risklerin öncelik sırasını belirleyerek hangi risklere daha önce müdahale edilmesi gerektiğini ortaya koymaktır.

Karma (Nitel + Nicel)

X Tipi (Çapraz) Matris

Genel İSG uygulamaları

İşyerindeki tehlikeleri belirlemek.

Riskleri puanlandırmak.

Risklerin öncelik sırasını belirlemek.

Kaynakların en kritik risklere yönlendirilmesini sağlamak.

Risk azaltıcı faaliyetleri planlamak.

X Tipi Matris, özellikle birden fazla tehlikenin aynı anda değerlendirildiği işletmelerde risklerin görsel olarak sınıflandırılmasını sağlar.

📈 Olasılık Puanları Puan Açıklama 1Çok Düşük 2Düşük 3Orta 4Yüksek 5Çok Yüksek 💥 Şiddet Puanları Puan Açıklama 1Önemsiz 2Hafif Yaralanma 3Ciddi Yaralanma 4Kalıcı Sakatlık 5Ölüm / Birden Fazla Ölüm

📋 X Tipi Risk Matrisi (Örnek Sınıflandırma) Şiddet ↓ / Olasılık → 1 2 3 4 5 5 O Y K K K 4 O O Y K K 3 D O O Y K 2 D D O O Y 1 D D D O O D = Düşük Risk O = Orta Risk Y = Yüksek Risk K = Kabul Edilemez Risk 💡 Bu yapı, yüksek olasılık ve yüksek şiddetin bulunduğu sağ üst bölgenin en kritik alan olduğunu vurgular.

📌 Kapsamlı Örnek – Lojistik Deposu

Bir lojistik deposunda forkliftler ile yayalar aynı koridoru kullanmaktadır.

⚠️ Tehlike: Forklift ile yaya çarpışması

Olası Sonuçlar: Ezilme, Kalıcı sakatlık, Ölüm

Olasılık: 4 (Forkliftler gün boyunca sürekli çalışmaktadır.)

Şiddet: 5 (Çarpışma ölümle sonuçlanabilir.)

(Olasılık 4 × Şiddet 5 → K)

Risk tamamen ortadan kalkmasa da olasılık azaltıldığı için kabul edilebilir seviyeye yaklaşmıştır.

Fiziksel BariyerForklift/yaya yolları ayrıldı.

Yaya Geçişleriİşaretlenip belirlendi.

Hız SınırıForklift hız sınırı uygulandı.

Geri İkaz SistemiForkliftlere geri hareket ikazı.

EğitimOperatörlere güvenlik eğitimi.

Ayna ve LambaKör noktaları azaltmak için.

🏗️ Farklı Sektörlerden Örnekler

Tehlike Olasılık Şiddet Sonuç Yüksekten düşme45Kabul Edilemez Elektrik panosu açık35Yüksek Gürültü43Yüksek Islak zemin22Düşük Yangın söndürücü eksikliği25Orta Kimyasal sıçrama34Yüksek

✓ Kullanımı kolaydır.

✓ Görsel olarak anlaşılması rahattır.

✓ Risklerin önceliklendirilmesini sağlar.

✓ Çok sayıda tehlike kısa sürede değerlendirilebilir.

✓ İşletme yönetiminin karar vermesini kolaylaştırır.

✗ Evrensel ve standart bir X tipi matris bulunmamaktadır.

✗ Değerlendirme uzman görüşüne bağlıdır.

✗ Karmaşık proseslerde ayrıntılı analiz sağlamaz.

✗ Neden-sonuç ilişkisini ortaya koymaz.

🔄 X Tipi ile L Tipi Matris Arasındaki Fark

L Tipi Matris X Tipi Matris Risk puanı (Olasılık × Şiddet) esas alınır.Risk seviyeleri matris bölgelerine göre sınıflandırılır. Sayısal risk skoru ön plandadır.Görsel önceliklendirme ön plandadır. 5×5 puanlama matrisi yaygındır.Kuruma göre farklı X tipi matrisler kullanılabilir. En yaygın kullanılan yöntemdir.Daha çok kurum içi uygulamalarda tercih edilir.

💡 Not: X Tipi Matris için uluslararası kabul görmüş tek bir standart bulunmamaktadır. Farklı kurum ve işletmeler, kendi prosedürlerine göre farklı X tipi matrisler kullanabilir. Türkiye'de bazı kurumlar bu yöntemi, risk seviyelerinin çapraz (X biçimli) dağılımını esas alan bir matris olarak uygular.

Nicel (kantitatif) bir risk değerlendirme yöntemidir. Risk; olasılık, maruziyet sıklığı (frekans) ve şiddet parametreleri kullanılarak hesaplanır.

Nicel (kantitatif) bir yöntemdir.

Üç parametre kullanır (P, F, S).

Maruziyet sıklığını dikkate alır.

Sayısal risk puanı üretir.

Önceliklendirme yapılmasını sağlar.

Büyük işletmelerde yaygın olarak kullanılır.

P (Olasılık): Tehlikenin gerçekleşme ihtimali (0,1 – 10)

F (Frekans): Çalışanın tehlikeye maruz kalma sıklığı (0,5 – 10)

S (Şiddet): Oluşacak zararın büyüklüğü (1 – 100)

Olasılık (P) = 6 | Frekans (F) = 6 | Şiddet (S) = 40

Risk = 6 × 6 × 40 = 1440

Mevcut önlemler sürdürülür.

İzlenmeli, planlı iyileştirme yapılmalı.

Kısa sürede önlem alınmalıdır.

Acil iyileştirme yapılmalıdır.

İş durdurulmalı, risk giderilmeden çalışılmamalıdır.

💡 Not: Kurumların kullandığı Fine-Kinney tablolarında eşik değerlerde küçük farklılıklar olabilir.

📌 Kapsamlı Örnek 1 – Metal Atölyesi

Tehlike: Koruyucusuz taşlama makinesi

Olasılık (P): 6 (Koruyucu yok, her gün kullanım)

Frekans (F): 10 (Gün boyu maruziyet)

Şiddet (S): 40 (Ölüm veya ağır yaralanma riski)

➡️ 2400 > 400 → Çok Yüksek Risk

Koruyucu muhafaza takıldı

Acil durdurma butonu eklendi

Operatör eğitimi verildi

Periyodik bakım planı oluşturuldu

P: 1 (Koruyucu ve eğitim ile olasılık azaldı)

F: 6 (Günlük maruziyet devam ediyor)

S: 15 (Hala ciddi yaralanma riski var)

➡️ 90 → Önemli Risk (Kabul edilebilir seviyeye yaklaştı)

📌 Kapsamlı Örnek 2 ve 3 – İnşaat & Kimya Tesisi

Senaryo: İskele üzerinde çalışan personel emniyet kemeri kullanmamaktadır.

P: 6 (Düşme ihtimali yüksek)

F: 10 (Her gün iskelede çalışma)

S: 100 (Birden fazla ölüm riski)

Yaşam hattı kurulması

Tam vücut emniyet kemeri kullanımı

İskele periyodik kontrolü

Senaryo: Solvent varilleri topraklanmadan dolum yapılmaktadır.

P: 3 (Olası statik elektrik)

F: 6 (Günlük dolum işlemi)

S: 100 (Patlama ve ölüm riski)

Topraklama sistemi kurulması

Antistatik ekipman kullanılması

Gaz dedektörü kurulması

⚖️ Fine-Kinney'in Artıları ve Eksileri

✓ Sayısal sonuç üretir.

✓ Maruziyet sıklığını dikkate alır.

✓ Risklerin önceliklendirilmesini sağlar.

✓ Büyük işletmeler için uygundur.

✓ İyileştirme sonrası risk değişimi kolayca görülebilir.

✗ Parametre değerleri uzman görüşüne bağlıdır.

✗ Frekans puanları kurumlar arasında değişebilir.

✗ Karmaşık proseslerde tek başına yeterli olmayabilir.

✗ Yanlış puanlama hatalı önceliklendirmeye yol açabilir.

🧠 Akılda Kalıcı Notlar

Nicel (kantitatif) bir risk değerlendirme yöntemidir.

Risk hesabı Olasılık (P) × Maruziyet (F) × Şiddet (S) formülü ile yapılır.

Maruziyet sıklığını dikkate alması, L Tipi Matris'ten en önemli farkıdır.

Sonuç sayısal bir risk puanı olarak elde edilir ve bu puana göre riskler önceliklendirilir.

Büyük sanayi tesisleri, enerji, kimya, maden ve üretim işletmelerinde yaygın olarak kullanılır.

Risk puanı ne kadar yüksekse, müdahale önceliği de o kadar yüksektir.

FMEA (Failure Mode and Effects Analysis), bir ürünün, sistemin, makinenin veya prosesin çalışma sırasında ortaya çıkabilecek olası hata türlerini (Failure Mode) önceden belirlemek, bu hataların nedenlerini ve etkilerini analiz etmek amacıyla kullanılan proaktif (önleyici) bir risk değerlendirme yöntemidir.

FMEA, uygulandığı aşamaya göre farklı türlere ayrılır:

Tasarım FMEA – Ürünün veya sistemin tasarımındaki olası hataları analiz eder.

Proses FMEA – Ürünün üretim veya hizmet prosesindeki olası hataları analiz eder.

Karma (Nitel + Nicel) bir yöntemdir.

Proaktif bir yaklaşıma sahiptir.

Hata oluşmadan önce uygulanır.

Sayısal risk öncelik puanı hesaplanır (RPN/RÖS).

Sürekli iyileştirmeyi destekler.

Ekip çalışması ile gerçekleştirilir.

Olası hata türlerini belirlemek.

Hata nedenlerini analiz etmek.

Hataların etkilerini değerlendirmek.

Riskleri öncelik sırasına koymak.

Düzeltici ve önleyici faaliyetleri planlamak.

Ürün ve proses güvenilirliğini artırmak.

📊 RPN (RÖS) Hesaplama Formülü

Hatanın gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkacak sonucun ciddiyeti.

Hatanın meydana gelme ihtimali.

Hatanın oluşmadan önce tespit edilme olasılığı.

Hatanın gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkacak sonucun ciddiyeti.

Hatanın meydana gelme ihtimalini gösterir.

Hatanın oluşmadan veya etkisi ortaya çıkmadan önce tespit edilme olasılığı.

🎯 RPN Değerlendirme Seviyeleri

Planlı iyileştirme yapılır.

Kısa sürede önlem alınır.

Acil düzeltici faaliyet uygulanır.

💡 Not: RPN için evrensel kabul edilmiş tek bir sınır yoktur. Kuruluşlar kendi kriterlerini belirleyebilir.

📌 Kapsamlı Örnek – Hidrolik Pres (PFMEA)

Proses Hata Türü Olası Neden Olası Etki S O D RPN Önerilen Faaliyet Presleme Koruyucu kapağın açık olması Emniyet switch arızası Elin prese sıkışması 10 5 7 350 Emniyet switch'i yenile, çift el kumanda sistemi kur Presleme Hidrolik hortum patlaması Bakım eksikliği Yağ fışkırması, yaralanma 8 4 6 192 Periyodik hortum değişimi Presleme Acil durdurma çalışmıyor Elektrik arızası Kazanın büyümesi 9 3 6 162 Acil stop testleri yapılmalı Presleme Yanlış kalıp kullanımı Operatör hatası Ürün hasarı, ekipman arızası 6 5 4 120 Kalıp doğrulama prosedürü uygulanmalı Presleme Yetersiz yağlama Bakım yapılmaması Makine aşınması 5 6 3 90 Otomatik yağlama sistemi kurulmalı

📊 Önlem Sonrası Değerlendirme – Koruyucu Kapak (RPN 350 → 40)

💡 Şiddet değişmedi, ancak oluşma ve tespit iyileşti.

📌 Başka Bir Örnek – Forklift (PFMEA)

Hata Türü Etki S O D RPN Fren arızası Çarpışma 10 4 5 200 Korna çalışmıyor Yayayı uyaramama 7 5 4 140 Geri ikaz lambası arızalı Görünürlük azalması 6 4 4 96

⚖️ FMEA'nın Avantajları ve Dezavantajları

✓ Hataları oluşmadan belirler.

✓ Önleyici yaklaşım sağlar.

✓ Risklerin önceliklendirilmesini kolaylaştırır.

✓ Ürün ve proses güvenilirliğini artırır.

✓ Sürekli iyileştirmeyi destekler.

✓ Kalite yönetim sistemleriyle uyumludur.

✗ Hazırlanması zaman alabilir.

✗ Çok disiplinli ekip gerektirir.

✗ Puanlama uzman görüşüne bağlıdır.

✗ Karmaşık sistemlerde çok sayıda hata modu oluşabilir.

✗ RPN için evrensel kabul edilmiş sınır değerler bulunmamaktadır.

🔄 FMEA ile Fine-Kinney Arasındaki Fark

FMEA Fine-Kinney Hata türleri üzerinden analiz yapılır.Tehlikeler üzerinden analiz yapılır. RPN = S × O × D kullanılır.Risk = P × F × S kullanılır. Tespit edilebilirlik (Detection) dikkate alınır.Maruziyet/Frekans dikkate alınır. Ürün, ekipman ve proses güvenilirliğinde yaygındır.Genel İSG risk değerlendirmelerinde yaygındır. Hataların etkilerini ve nedenlerini inceler.Riskin büyüklüğünü sayısal olarak hesaplar.

🧠 Akılda Kalıcı Notlar

FMEA = Hata Türleri ve Etkileri Analizi

RPN = Şiddet (S) × Oluşma (O) × Tespit (D)

DFMEA (Tasarım) ve PFMEA (Proses)

Proaktif – hata oluşmadan önce önlem alır.

Otomotiv, havacılık, savunma, medikal, enerji, kimya, gıda ve üretim sektörlerinde yaygın.

RPN düştükçe risk azalır, yükseldikçe öncelik artar.

💡 Önemli: FMEA, diğer risk değerlendirme yöntemlerinden farklı olarak tespit edilebilirlik (Detection) parametresini kullanır ve hata türleri üzerinden analiz yapar. Bu özellikleriyle özellikle tasarım ve proses iyileştirmelerinde etkili bir araçtır.

Nitel (Kalitatif) yöntemdir.

İş adımlarına ayrılarak analiz yapılır.

Her adım için tehlike, risk ve önlem belirlenir.

Güvenli çalışma talimatlarının hazırlanmasına yardımcı olur.

Rutin ve tekrarlayan işler için uygundur.

✓ Uygulaması kolaydır.

✓ Çalışan eğitiminde kullanılabilir.

✓ Güvenli çalışma prosedürleri oluşturur.

✓ İş kazalarını azaltır.

✗ Karmaşık proseslerde yetersiz kalabilir.

✗ İş değiştiğinde güncellenmesi gerekir.

✗ Sayısal risk puanı oluşturmaz.

Planlı veya plansız yapılabilir.

Doküman ve saha incelemesi içerir.

Uygunsuzluklar raporlanır.

Sürekli iyileştirme sağlar.

✓ Mevzuata uyumu kontrol eder.

✓ Eksiklikleri ortaya çıkarır.

✓ İSG performansını artırır.

✓ Yönetim sistemlerini geliştirir.

✗ Denetçi deneyimine bağlıdır.

✗ Anlık durumu gösterir.

✗ Sayısal risk analizi yapmaz.

Gerçek çalışma ortamında uygulanır.

Güvensiz hareket ve güvensiz durumları belirler.

Eğitim ihtiyaçlarını ortaya çıkarır.

✓ Çalışan davranışlarını doğrudan gösterir.

✓ Pratik ve hızlıdır.

✓ Güvenlik kültürünü geliştirir.

✓ Davranış odaklı güvenliği destekler.

✗ Gözlem sırasında çalışan davranışını değiştirebilir.

✗ Gözlemci deneyimi önemlidir.

✗ Kısa süreli gözlem tüm riskleri göstermeyebilir.

Serbest fikir üretimine dayanır.

Her fikir değerlendirilir.

Yenilikçi çözümler geliştirilebilir.

✓ Çok sayıda fikir elde edilir.

✓ Ekip katılımını artırır.

✓ Yaratıcılığı geliştirir.

✓ Düşük maliyetlidir.

✗ Sonuçlar katılımcıların deneyimine bağlıdır.

✗ Sayısal analiz yapmaz.

✗ Dominant kişiler süreci etkileyebilir.

Uzman görüşüne dayanır.

Katılımcılar birbirini etkilemez.

Anketler birkaç tur halinde uygulanır.

Görüş birliği hedeflenir.

✓ Tarafsız değerlendirme sağlar.

✓ Uzman bilgi birikiminden yararlanılır.

✓ Stratejik kararlar için uygundur.

✗ Uzman bulmak zor olabilir.

✗ Anketlerin hazırlanması emek gerektirir.

What-If yönteminin geliştirilmiş hâlidir.

Yapılandırılmış soru listeleri kullanılır.

Ekip çalışmasına dayanır.

HAZOP'tan daha hızlı uygulanır.

✓ Uygulaması kolaydır.

✓ Çok sayıda senaryo oluşturulabilir.

✓ Proses değişikliklerinde etkilidir.

✗ Sonuçlar ekip deneyimine bağlıdır.

✗ Çok karmaşık sistemlerde HAZOP kadar ayrıntılı değildir.

✗ Sayısal risk hesabı yapmaz.

Bu yöntemlerin tamamı sayısal risk puanı üretmez. Uzman görüşü, deneyim, gözlem ve ekip çalışmasına dayanırlar. Ön değerlendirme, fikir üretme ve kalitatif sınıflandırma için idealdirler. Daha ayrıntılı analizler (Fine-Kinney, L Tipi Matris, FMEA vb.) için temel oluştururlar.

Karma (Nitel + Nicel) yöntemdir.

FMEA'ya ek olarak kritiklik analizi yapılır.

Hatalar önem derecesine göre sıralanır.

RPN ve kritiklik değerlendirmesi birlikte yapılabilir.

Güvenilirlik analizlerinde yaygın kullanılır.

✓ Kritik hatalar kolay belirlenir.

✓ Bakım planlamasına katkı sağlar.

✓ Güvenilirliği artırır.

✓ Savunma ve havacılıkta etkilidir.

✗ Hazırlanması zaman alır.

✗ Ayrıntılı veri gerektirir.

✗ Karmaşık sistemlerde maliyetlidir.

Nicel (Kantitatif) yöntemdir.

Simülasyon tekniğidir.

Olasılık dağılımları kullanılır.

Bilgisayar desteklidir.

Belirsizlikleri analiz eder.

✓ Çok karmaşık sistemleri analiz eder.

✓ Gerçekçi olasılık sonuçları üretir.

✓ Belirsizlikleri değerlendirir.

✓ Büyük veri analizine uygundur.

✗ Güçlü yazılım gerekir.

✗ İstatistik bilgisi gerektirir.

✗ Kaliteli veri olmadan güvenilir sonuç vermez.

✗ Hesaplama süresi uzun olabilir.

Frekans × Sonuç yaklaşımını kullanır.

Patlama, yangın ve toksik yayılım modelleri içerir.

Risk haritaları oluşturulabilir.

Yönetim kararlarını destekler.

✓ En ayrıntılı analizlerden biridir.

✓ Sayısal ve objektif sonuçlar sağlar.

✓ Büyük tehlikeli tesislerde karar vermeyi kolaylaştırır.

✗ Veri toplama süreci uzun ve maliyetlidir.

✗ İleri düzey yazılım ve uzmanlık gerektirir.

✗ Küçük işletmeler için ekonomik olmayabilir.

Arıza olasılıkları hesaplanır.

MTBF, MTTF gibi parametreler kullanılır.

Sistem ömrü analiz edilir.

✓ Bakım planlarını geliştirir.

✓ Arıza sürelerini azaltır.

✓ Üretim sürekliliğini artırır.

✓ Güvenilirliği ölçer.

✗ Uzun dönem arıza kayıtları gerekir.

✗ Veri eksikliği sonuçları etkiler.

✗ Hesaplamalar karmaşıktır.

FTA ve ETA birlikte kullanılabilir.

Sistem güvenilirliğini değerlendirir.

Senaryo analizleri yapılır.

✓ Büyük sistemler için uygundur.

✓ Sayısal sonuç üretir.

✓ Güvenlik seviyesini ölçer.

✓ Risk önceliği belirler.

✗ Çok sayıda veri gerektirir.

✗ Hazırlanması uzun sürer.

Karma (Nitel + Nicel) yöntemdir.

FTA ve ETA'nın birleşimine benzer.

Görsel analiz sağlar.

Bariyer yönetimine odaklanır.

Önleyici ve düzeltici kontroller aynı diyagramda gösterilir.

✓ Görsel olarak anlaşılması kolaydır.

✓ Bariyer yönetimini güçlendirir.

✓ Eğitimlerde etkilidir.

✓ Büyük kazaların önlenmesine katkı sağlar.

✗ Çok karmaşık sistemlerde diyagram büyüyebilir.

✗ Ayrıntılı veri gerekir.

✗ Yazılım desteği faydalıdır.

Karma (Nitel + Nicel) yöntemdir.

Bariyer/katman bazlı değerlendirme yapar.

Her katman için başarısızlık olasılığı hesaplanır.

Seveso tesislerinde yaygındır.

Öncelikle HAZOP'tan sonra uygulanır.

✓ Güvenlik katmanlarının etkinliğini ölçer.

✓ Fazla koruma veya yetersiz korumayı gösterir.

✓ Yatırım kararlarında yol gösterir.

✓ Sektörde yaygın kabul görmüştür.

✗ Katman verilerine ihtiyaç duyar.

✗ HAZOP olmadan sağlıklı uygulanmaz.

✗ Uzmanlık gerektirir.

Bu yöntemler sayısal veri, olasılık hesapları ve istatistiksel modeller kullanır. Nitel yöntemlere göre daha ayrıntılı, objektif ve güvenilir sonuçlar üretirler. Ancak veri yoğun, maliyetli ve uzmanlık gerektiren analizlerdir. Büyük endüstriyel tesisler, Seveso kapsamındaki işletmeler, havacılık ve savunma sanayi gibi yüksek riskli sektörlerde tercih edilirler.

Karma (Nitel + Nicel) yöntemdir.

FTA (sol taraf) + ETA (sağ taraf) mantığını birleştirir.

Önleyici ve azaltıcı bariyerleri gösterir.

Görsel sunumu güçlüdür.

Büyük kaza senaryolarında yaygın kullanılır.

✓ Bariyer yönetimini güçlendirir.

✓ Eğitimlerde etkilidir.

✓ Büyük kazaların önlenmesine katkı sağlar.

✓ Risk iletişimini kolaylaştırır.

✗ Karmaşık sistemlerde diyagram büyüyebilir.

✗ Ayrıntılı veri gerektirir.

✗ Uzman ekip gerektirir.

✗ Tek başına sayısal analiz sağlamaz.

Karma (Yarı Nicel) yöntemdir.

HAZOP sonrasında uygulanabilir.

Koruma katmanlarını değerlendirir.

SIL çalışmalarında kullanılır.

✓ Güvenlik sistemlerinin yeterliliğini gösterir.

✓ Gereksiz güvenlik yatırımlarını önler.

✓ Sayısal karar vermeye yardımcı olur.

✓ Büyük endüstriyel tesisler için uygundur.

✗ Ayrıntılı proses bilgisi gerekir.

✗ Uzman ekip gerektirir.

✗ Küçük işletmeler için uygulanması zor olabilir.

Puanlama esasına dayanır.

Riskler karşılaştırılabilir.

Öncelik sıralaması yapılır.

Birçok farklı indeks yöntemi bulunmaktadır (Dow Fire & Explosion Index, Mond Index vb.).

✓ Uygulaması kolaydır.

✓ Riskleri sıralamaya yardımcı olur.

✓ Farklı tesisler karşılaştırılabilir.

✓ Yönetim kararlarını destekler.

✗ Kullanılan puanlama sistemine bağlıdır.

✗ Bazı yöntemler öznel değerlendirme içerir.

✗ Karmaşık proseslerde ayrıntı yetersiz olabilir.

Karma yöntem olarak da sınıflandırılabilir (uygulamada sayısal puanlama içerir).

Risk = Olasılık × Frekans × Şiddet

Riskler puanlanır ve önceliklendirilir.

İSG uygulamalarında çok yaygındır.

Düzeltici faaliyetlerin önceliğini belirler.

✓ Basit ve anlaşılırdır.

✓ Riskleri sayısal olarak karşılaştırır.

✓ Maruziyet sıklığını dikkate alır.

✓ Geniş sektörlerde uygulanabilir.

✗ Puanlama uzman görüşüne bağlıdır.

✗ Kurumlar arasında puan aralıkları değişebilir.

✗ Çok karmaşık proseslerde tek başına yeterli olmayabilir.

Karma risk değerlendirme yöntemleri, hem nitel (uzman görüşü, tanımlayıcı analiz) hem de nicel (sayısal puanlama, olasılık hesapları) özellikleri bir arada barındırır. Bu sayede hem esnek hem de sayısal olarak karşılaştırılabilir sonuçlar üretirler. Bow-Tie ve LOPA bariyer / katman yönetimi odaklıyken, Risk İndeks ve Kinney puanlama ve önceliklendirme odaklıdır. Karma yöntemler, geniş sektörlerde ve orta – büyük ölçekli işletmelerde yaygın olarak tercih edilir.

“Önlemek tedaviden ucuz ve insancıldır.”

Risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliğinin temel taşıdır. Tehlikeleri tanımlamak, riskleri analiz etmek ve kontrol tedbirlerini uygulamak, kazaları ve meslek hastalıklarını önlemenin en etkili yoludur.

Tehlike İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelini ifade eder. 📉 Risk Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimalini ifade eder. ✅ Kabul Edilebilir Risk Yasal yükümlülüklere ve işyerinin önleme politikasına uygun, kayıp veya yaralanma oluşturmayacak risk seviyesini ifade eder.

Tehlike İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelini ifade eder.

Risk Değerlendirmesi İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli çalışmaları ifade eder.

Tehlikeleri Belirle İşyerinde var olan veya dışarıdan gelebilecek tüm tehlike kaynaklarını tespit et.

Riskleri Analiz Et Tehlikelerin riske dönüşme faktörlerini ve olası zararlarını derecelendir.

Kontrol Tedbirleri Riskleri ortadan kaldırmak veya kabul edilebilir seviyeye indirmek için önlemler planla.

Amaç: Güvenli çalışma ortamı oluşturmak.

⏳ Hangi sıklıkta? Riskin ne sıklıkta ortaya çıkabileceğini belirle.

Kimler, ne şekilde zarar görebilir? Maruz kalan kişi sayısı, zararın türü ve şiddeti.

Mevcut kontrollerin etkisi Alınmış önlemler riski ne kadar azaltıyor?

Mevcut önlemler riski tamamen ortadan kaldırmayabilir.

Yöntem seçimi Ulusal/uluslararası standartlara uygun bir veya birkaç yöntem kullan.

Derecelendirme ve sıralama Riskler etki büyüklüğüne göre en yüksekten başlanarak sıralanır.

Dokümantasyon Tüm analiz sonuçları yazılı hale getirilir ve arşivlenir.

Öncelik: En yüksek riskten başla, en düşüğe doğru ilerle.

Islak zemin ➜ Kayarak düşme sonucu yaralanma.

Açık elektrik panosu ➜ Elektrik çarpması.

Koruyucusuz testere ➜ Parmak veya el kesilmesi.

Gürültülü çalışma ortamı ➜ İşitme kaybı.

Tozlu ortam ➜ Solunum yolu hastalıkları, pnömokonyoz.

Kimyasal madde ➜ Zehirlenme, cilt yanığı.

Basınçlı kap ➜ Patlama sonucu yaralanma.

Hareketli makine parçaları ➜ Elin makineye kaptırılması.

Yetersiz aydınlatma ➜ Takılma, düşme, iş kazası.

Elle ağır yük taşıma ➜ Bel fıtığı, kas-iskelet sistemi hastalığı.

Patlayıcı gaz ➜ Patlama meydana gelmesi.

Titreşimli el aleti ➜ El-kol titreşim sendromu.

Biyolojik etkenler ➜ Enfeksiyon hastalıkları.

Dar alan (kapalı ortam) ➜ Oksijen yetersizliği nedeniyle boğulma.

Vinç altında yük ➜ Yükün düşmesi sonucu ezilme.

Yüksek sıcaklık ➜ Isı stresi veya sıcak çarpması.

Yüksekte çalışma ➜ Ölüm veya ağır yaralanma.

Hareketli konveyör ➜ El veya kolun sıkışması.

Planlama Risklerin kontrolü amacıyla bir planlama yapılır.

Tedbirlerin Kararlaştırılması Riskin tamamen bertaraf edilmesi, bu mümkün değil ise kabul edilebilir seviyeye indirilmesi için: ❌ Ortadan kaldır – Tehlike veya kaynağını yok et. 🔄 İkame – Tehlikeliyi daha az tehlikeli olanla değiştir. ⚔️ Kaynağında mücadele – Riskle kaynağında başa çık.

Uygulama Kararlaştırılan tedbirlerin iş ve işlem basamakları, sorumlu kişi/bölüm, başlama ve bitiş tarihi gibi bilgileri içeren planlar hazırlanır ve işverence uygulamaya konulur. ✅ Planlı ve sorumlulukları net bir şekilde uygula.

Planlı ve sorumlulukları net bir şekilde uygula.

ç. İzleme Hazırlanan planların uygulama adımları düzenli olarak izlenir, denetlenir ve aksayan yönler tespit edilerek gerekli düzeltici ve önleyici işlemler tamamlanır. ⚠️ Sürekli izle, aksaklıkları düzelt ve önlem al.

Sürekli izle, aksaklıkları düzelt ve önlem al.

Öncelik: Risk kontrol adımları uygulanırken toplu korunma önlemlerine, kişisel korunma önlemlerine göre öncelik verilmesi ve uygulanacak önlemlerin yeni risklere neden olmaması sağlanır. Belirlenen risk için kontrol tedbirlerinin hayata geçirilmesinden sonra yeniden risk seviyesi tespiti yapılır. Yeni seviye, kabul edilebilir risk seviyesinin üzerinde ise bu maddedeki adımlar tekrarlanır.

Belirlenen risk için kontrol tedbirlerinin hayata geçirilmesinden sonra yeniden risk seviyesi tespiti yapılır. Yeni seviye, kabul edilebilir risk seviyesinin üzerinde ise bu maddedeki adımlar tekrarlanır.

Tehlike Kaynakları Belirlenen tehlike kaynakları ile tehlikeler. 📌 Tehlike listesi.

Tedbir + tarih + yeni risk seviyesi.

Güvence: Sayfa numaralandırma, paraf ve imza ile dokümanın bütünlüğü ve doğruluğu korunur.

Esneklik: Elektronik ortamda arşivleme, erişim kolaylığı ve uzun süreli saklama imkânı sağlar.

Yönetimin Görevi: İşyerlerinde İSG yönünden diğer işyerlerini etkileyecek tehlikeler hususunda gerekli tedbirleri almaları için ilgili işverenleri uyarır. 📢 Bildirim Yükümlülüğü: Bu uyarılara uymayan işverenleri Bakanlığa bildirir.

Yönetimin Görevi: İşyerlerinde İSG yönünden diğer işyerlerini etkileyecek tehlikeler hususunda gerekli tedbirleri almaları için ilgili işverenleri uyarır.

Bildirim Yükümlülüğü: Bu uyarılara uymayan işverenleri Bakanlığa bildirir.

Her alt işveren yürüttükleri işler için, risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır.

Gerektiğinde ihtiyaç olan bilgi ve belgeler asıl işverence sağlanır.

Asıl işveren, alt işverenlerin çalışmalarını denetler ve koordine eder.

Bu bütünleşik yaklaşım, işyerinde tutarlı bir İSG yönetimi sağlar.

Sayısal hesaplama yapılmaz. Uzman görüşü, gözlem, ekip çalışması ve deneyime dayanır.

Matematiksel hesaplamalar ve olasılık analizleri kullanılır.

Hem uzman değerlendirmesi hem de sayısal puanlama içerir.

Sektör ihtiyacına göre yöntem seçimi değişir.

KALİTATİF Nitel Yöntem Soru-Cevap Esaslı.

Not Check-List yöntemi, hızlı ve pratik bir ilk değerlendirme aracıdır. Ancak tek başına yeterli değildir. Tespit edilen "Hayır" cevapları, mutlaka daha ayrıntılı risk analizleri (Fine-Kinney, L Tipi Matris, FMEA vb.) ile desteklenmelidir.

Eldeki veri ve bilgilerin çok kısıtlı olduğu erken aşamalarda yapılan bu çalışma, sadece kendi başına tam olarak bir risk değerlendirmesi metodolojisi olarak değerlendirilemez.

PHA Uygulama Notu Ön Tehlike Analizi (PHA), tasarım veya erken planlama aşamasında yapılan nitel bir yöntemdir. Bu tablo, PHA'nın tehlike tanımlama, neden-sonuç ilişkisi kurma ve önlem geliştirme aşamalarını özetlemektedir.

Tasarım değişikliği yapılmasına olanak sağlar.

Ayrıntılı analizler (HAZOP, FMEA, FTA vb.) için temel oluşturur.

KALİTATİF Nitel Yöntem Beyin Fırtınası.

Temel Felsefe: What-If yöntemi özellikle çalışanların korunmasına odaklanan, uygulanması kolay ve esnek bir analiz tekniğidir.

Kalitatif (nitel) bir risk değerlendirme yöntemidir.

İlk aşamada sözlü olarak yapılan değerlendirmeler daha sonra yazılı rapor haline getirilir.

Risklerin olasılığından çok, meydana gelmesi durumunda oluşacak şiddet, yıkıcılık ve sonuçları üzerinde durulur.

Özellikle çalışanların korunması amacıyla tercih edilen yöntemlerden biridir.

Analize başlamadan önce sistem veya tesis alt sistemlere ya da bölümlere ayrılır.

Çalışma öncesinde kullanılacak uygun anahtar kelimeler ve soru listeleri hazırlanır.

Basit ve orta karmaşıklıktaki proseslerde kolaylıkla uygulanabilir.

Deneyimli ekiplerle daha başarılı sonuç verse de, basit prosedürlü işlerde tek ve az tecrübeli bir analist tarafından da uygulanabilir.

İlk değerlendirmeler sözlü yapılır, sonra rapor haline getirilir.

Şiddet, yıkıcılık ve sonuçlara odaklanır.

Çalışanların korunması amacıyla yaygın olarak tercih edilir.

Sistem alt bölümlere ayrılır, soru listeleri hazırlanır.

Basit işlerde tek ve az tecrübeli analist uygulayabilir.

Karmaşık proseslerde ekip çalışması daha etkili sonuç verir.

Sınav & Uygulama Notu What-If yöntemi, "Eğer ... olursa, ne olur?" sorusuyla başlayan, çalışan sağlığını ve güvenliğini önceleyen, uygulama kolaylığı ve esnekliği ile öne çıkan bir risk değerlendirme tekniğidir. Özellikle ilk aşama değerlendirmeler ve senaryo analizleri için idealdir.

Metod: Tümdengelimli mantığa dayanan bir tekniktir. İstenmeyen olaydan başlayarak kök nedenlere doğru ilerler.

Kritik hata noktalarını ortaya çıkarmak.

⬇️ Tümdengelim (Deductive) mantığı kullanılır.

⬅️ Analiz istenmeyen bir olaydan başlayarak geriye doğru ilerler.

Sebep-sonuç ilişkileri mantık kapıları ile gösterilir.

Hem mekanik, hem elektrik, hem de insan hataları birlikte değerlendirilebilir.

Olasılık verileri kullanılarak sayısal risk hesapları yapılabilir.

Büyük ve karmaşık sistemlerde oldukça etkilidir.

‍🔧 İnsan, mekanik ve elektrik hataları birlikte analiz eder.

Karmaşık sistemler için idealdir. Büyük endüstriyel kazaların kök nedenlerini belirlemede etkili bir yöntemdir.

Hata Ağacı Analizi (FTA) nedir? İstenmeyen bir "tepe olayının" (top event) hangi alt olayların tek başına veya birlikte gerçekleşmesiyle ortaya çıkabileceğini, mantık kapıları (VE / VEYA) kullanarak yukarıdan aşağıya (deduktif) şekilde gösteren bir risk analizi yöntemidir. Kök nedenlere ulaşılana kadar dallanmaya devam edilir. Aşağıdaki şema örnek bir üretim hattı kazası senaryosunu göstermektedir.

Şemanın okunuşu: • Tepe olay (kaza), altındaki VEYA kapısı nedeniyle üç yoldan herhangi biri tek başına gerçekleştiğinde ortaya çıkabilir. • "Makine koruyucusunun devre dışı kalması" ise bir VE kapısı ile bağlıdır: yalnızca "sensör arızası" ve "periyodik bakımın yapılmamış olması" aynı anda gerçekleşirse bu ara olay oluşur. • Daireler, artık bölünmeyen temel (kök) nedenleri temsil eder; risk azaltma önlemleri genellikle bu seviyede tanımlanır.

Sınav & Uygulama Notu FTA, "Neden?" sorusuna yanıt arayan, tümdengelimli bir analiz tekniğidir. Özellikle büyük endüstriyel kazalar, yangınlar, patlamalar ve sistem arızalarının kök nedenlerini belirlemede kullanılır. AND ve OR kapıları ile olasılık hesapları yapılabilmesi, FTA'yı diğer nitel yöntemlerden ayırır.

Bu yöntem sayesinde: Bir olayın en kötü sonucu, en iyi sonucu, ara senaryoları ve güvenlik sistemlerinin etkinliği değerlendirilebilir.

Bir olayın olası sonuçlarını belirlemek.

⬆️ Tümevarım (Inductive) mantığı kullanılır.

▶️ Analiz başlatıcı olaydan başlayarak ileriye doğru ilerler.

Güvenlik sistemlerinin başarılı (Evet) veya başarısız (Hayır) olmasına göre farklı senaryolar oluşturulur.

Bir olayın birçok farklı sonuca ulaşabileceğini gösterir.

Olasılık hesapları yapılarak her senaryonun gerçekleşme ihtimali belirlenebilir.

Özellikle acil durum sistemlerinin etkinliğini değerlendirmede kullanılır.

Her güvenlik sistemi için iki temel durum değerlendirilir: ✅ Başarılı (Success) ❌ Başarısız (Failure) Her yeni güvenlik sistemi, olay ağacına yeni dallar ekleyerek farklı sonuç senaryolarının oluşmasına neden olur.

Olay Ağacı Analizi (ETA), FTA'nın tersine, tümevarımsal (indüktif) bir yöntemdir: bir başlatıcı olaydan (initiating event) yola çıkılır ve sırasıyla devreye girmesi beklenen güvenlik bariyerlerinin (algılama, koruma, müdahale sistemleri vb.) başarılı ya da başarısız olma durumlarına göre dallanarak, ortaya çıkabilecek tüm olası son senaryolar (sonuçlar) belirlenir. Bir bariyer devre dışıysa bir sonraki adım bazen atlanabilir.

Başarılı / Başarısız dalları ile senaryolar oluşturulur.

Acil durum sistemlerinin etkinliğini ölçer.

Karmaşık sistemler için idealdir. Kimya, enerji, havacılık, nükleer gibi sektörlerde yaygın olarak kullanılır.

Sınav & Uygulama Notu ETA, "Bu olay gerçekleşirse, sonra ne olur?" sorusuna yanıt arayan, ileriye dönük bir analiz tekniğidir. Güvenlik sistemlerinin başarılı veya başarısız olmasına göre farklı senaryolar oluşturur. Özellikle acil durum planları ve kaza senaryoları oluşturmada oldukça etkilidir.

KARMA YÖNTEM Nitel + Nicel Sistematik.

Metod: Sistem düğüm (Node) adı verilen küçük bölümlere ayrılır ve her düğüm için belirlenen proses parametreleri kılavuz kelimeler (Guide Words) kullanılarak değerlendirilir.

Çok disiplinli ekip tarafından uygulanır.

Sistem Node (Düğüm) adı verilen küçük bölümlere ayrılır.

Sapmaların nedenleri ve sonuçları araştırılır.

NO Yok Parametre hiç gerçekleşmiyorÖrnek: Akış yok.

MORE Daha Fazla Beklenenden fazlaÖrnek: Basınç fazla.

LESS Daha Az Beklenenden azÖrnek: Debi düşük.

AS WELL AS İlaveten Beklenmeyen ilave durumÖrnek: Yabancı madde karışması.

PART OF Bir Kısmı Eksik gerçekleşmeÖrnek: Eksik dolum.

OTHER THAN Başka Türlü Beklenmeyen durumÖrnek: Yanlış kimyasal kullanımı.

EARLY Erken Zamanından önceÖrnek: Erken vana açılması.

Kısaca mantık: Her düğümde, her parametre için, her kılavuz kelime tek tek denenir → Kılavuz Kelime + Parametre = Sapma → Sapmanın nedeni, sonucu ve mevcut korumaları tartışılır → korumalar yetersizse öneri üretilir. Bu döngü tüm kılavuz kelimeler, tüm parametreler ve tüm düğümler bitene kadar sistematik olarak tekrarlanır.

HAZOP = Tehlike ve İşletilebilirlik Çalışması.

Kılavuz kelimeler ile sapmalar incelenir.

Kimya, petrol, doğalgaz, enerji sektörlerinde yaygın.

P&ID diyagramları analizde temel kaynaktır.

Unutma: HAZOP, büyük endüstriyel kazaları önlemede en etkili yöntemlerden biridir. Sistemli yaklaşımı ve çok disiplinli ekip çalışması ile öne çıkar.

Sınav & Uygulama Notu HAZOP, "Bu parametrede sapma olursa, ne olur?" sorusuna yanıt arayan, sistematik ve kapsamlı bir risk değerlendirme yöntemidir. Kılavuz kelimeler (NO, MORE, LESS, REVERSE vb.) ile proses parametrelerindeki tüm olası sapmalar incelenir. Kimya, petrol, doğalgaz, enerji gibi sektörlerde yaygın olarak kullanılır.

En Yaygın Kullanım Alanı: İş sağlığı ve güvenliği.

Tehlike: Koruyucusu olmayan taşlama makinesi.

⏹️ Acil durdurmaAcilde makineyi durdurur.

Risk puan aralıkları kurumun kullandığı prosedüre göre küçük farklılıklar gösterebilir.

Özellik: Birden fazla tehlikenin aynı anda değerlendirildiği işletmelerde risklerin görsel olarak sınıflandırılmasını sağlar.

X Tipi Matris için uluslararası kabul görmüş tek bir standart bulunmamaktadır. Farklı kurum ve işletmeler, kendi prosedürlerine göre farklı X tipi matrisler kullanabilir.

Bu yapı, yüksek olasılık ve yüksek şiddetin bulunduğu sağ üst bölgenin en kritik alan olduğunu vurgular.

Tehlike: Forklift ile yaya çarpışması.

Hız SınırıForklift hız sınırı uygulandı.

Geri İkaz SistemiForkliftlere geri hareket ikazı.

X Tipi Matris için uluslararası kabul görmüş tek bir standart bulunmamaktadır. Farklı kurum ve işletmeler, kendi prosedürlerine göre farklı X tipi matrisler kullanabilir. Türkiye'de bazı kurumlar bu yöntemi, risk seviyelerinin çapraz (X biçimli) dağılımını esas alan bir matris olarak uygular.

P (Olasılık): Tehlikenin gerçekleşme ihtimali (0,1 – 10) F (Frekans): Çalışanın tehlikeye maruz kalma sıklığı (0,5 – 10) S (Şiddet): Oluşacak zararın büyüklüğü (1 – 100).

Kurumların kullandığı Fine-Kinney tablolarında eşik değerlerde küçük farklılıklar olabilir.

Risk = 6 × 10 × 100 = 6000 ➡️ Çok Yüksek Risk.

Risk = 3 × 6 × 100 = 1800 ➡️ Çok Yüksek Risk.

Nicel (kantitatif) bir risk değerlendirme yöntemidir.

Risk hesabı Olasılık (P) × Maruziyet (F) × Şiddet (S) formülü ile yapılır.

Maruziyet sıklığını dikkate alması, L Tipi Matris'ten en önemli farkıdır.

Sonuç sayısal bir risk puanı olarak elde edilir ve bu puana göre riskler önceliklendirilir.

Büyük sanayi tesisleri, enerji, kimya, maden ve üretim işletmelerinde yaygın olarak kullanılır.

Risk puanı ne kadar yüksekse, müdahale önceliği de o kadar yüksektir.

Temel Amaç: Hata meydana gelmeden önce olası arızaları belirlemek ve önlem alarak riski azaltmaktır.

DFMEA Tasarım FMEA – Ürünün veya sistemin tasarımındaki olası hataları analiz eder.

PFMEA Proses FMEA – Ürünün üretim veya hizmet prosesindeki olası hataları analiz eder.

Şiddet Severity - S. Hatanın gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkacak sonucun ciddiyeti. 9-10 = Ölüm, büyük çevre zararı veya sistem durması.

Oluşma Olasılığı Occurrence - O. Hatanın meydana gelme ihtimali. 9-10 = Çok yüksek / Sürekli.

Tespit Edilebilirlik Detection - D. Hatanın oluşmadan önce tespit edilme olasılığı. ⚠️ Ters mantık: 1 = Kesin tespit, 10 = Tespit edilemez.

Ters mantık: 1 = Kesin tespit, 10 = Tespit edilemez.

Örnek: S=8, O=6, D=5 → RPN = 8×6×5 = 240.

Ters mantık: Düşük puan iyidir (1 = kesin tespit, 10 = tespit edilemez).

RPN için evrensel kabul edilmiş tek bir sınır yoktur. Kuruluşlar kendi kriterlerini belirleyebilir.

FMEA = Hata Türleri ve Etkileri Analizi.

RPN = Şiddet (S) × Oluşma (O) × Tespit (D).

Proaktif – hata oluşmadan önce önlem alır.

Otomotiv, havacılık, savunma, medikal, enerji, kimya, gıda ve üretim sektörlerinde yaygın.

RPN düştükçe risk azalır, yükseldikçe öncelik artar.

FMEA, diğer risk değerlendirme yöntemlerinden farklı olarak tespit edilebilirlik (Detection) parametresini kullanır ve hata türleri üzerinden analiz yapar. Bu özellikleriyle özellikle tasarım ve proses iyileştirmelerinde etkili bir araçtır.

Nitel Yöntemlerin Ortak Özelliği Bu yöntemlerin tamamı sayısal risk puanı üretmez. Uzman görüşü, deneyim, gözlem ve ekip çalışmasına dayanırlar. Ön değerlendirme, fikir üretme ve kalitatif sınıflandırma için idealdirler. Daha ayrıntılı analizler (Fine-Kinney, L Tipi Matris, FMEA vb.) için temel oluştururlar.

Nicel / Karma Yöntemlerin Ortak Özelliği Bu yöntemler sayısal veri, olasılık hesapları ve istatistiksel modeller kullanır. Nitel yöntemlere göre daha ayrıntılı, objektif ve güvenilir sonuçlar üretirler. Ancak veri yoğun, maliyetli ve uzmanlık gerektiren analizlerdir. Büyük endüstriyel tesisler, Seveso kapsamındaki işletmeler, havacılık ve savunma sanayi gibi yüksek riskli sektörlerde tercih edilirler.

Temel Mesaj “Önlemek tedaviden ucuz ve insancıldır.” Risk değerlendirmesi, iş sağlığı ve güvenliğinin temel taşıdır. Tehlikeleri tanımlamak, riskleri analiz etmek ve kontrol tedbirlerini uygulamak, kazaları ve meslek hastalıklarını önlemenin en etkili yoludur.

İSG Risk Değerlendirmesi Metodolojileri Tablo 1

Örnek 1: Atölye

Örnek 2: İnşaat Sahası

Örnek 3: Kimyasal Depo

Örnek 4: Hastane

Örnek 5: Demiryolu ve Metro

Ön Tehlike Analizi (PHA) – Örnek Uygulamalar ⚠️

Başlatıcı Olay Bariyer Başarılı (Evet) Bariyer Başarısız (Hayır) Devre Dışı / Uygulanmadı

Kapsamlı HAZOP Örneği

İSG Risk Değerlendirmesi Metodolojileri Tablo 10

İSG Risk Değerlendirmesi Metodolojileri Tablo 11

L Tipi Risk Matrisi (5×5)

İSG Risk Değerlendirmesi Metodolojileri Tablo 13

İSG Risk Değerlendirmesi Metodolojileri Tablo 15

İSG Risk Değerlendirmesi Metodolojileri Tablo 16

X Tipi Risk Matrisi (Örnek Sınıflandırma)

İSG Risk Değerlendirmesi Metodolojileri Tablo 18

İSG Risk Değerlendirmesi Metodolojileri Tablo 19

Hatanın gerçekleşmesi durumunda ortaya çıkacak sonucun ciddiyeti.

Hatanın meydana gelme ihtimalini gösterir.

Ters mantık: Düşük puan iyidir (1 = kesin tespit, 10 = tespit edilemez).

İSG Risk Değerlendirmesi Metodolojileri Tablo 23

İSG Risk Değerlendirmesi Metodolojileri Tablo 24

İSG Risk Değerlendirmesi Metodolojileri Tablo 25

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Kullanılan DİĞER Nitel Risk Değerlendirme Yöntemlerinin Karşılaştırılması (2)

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Kullanılan DİĞER Nicel / Karma Risk Değerlendirme Yöntemleri Karşılaştırma Tablosu (2)

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Kullanılan Karma Risk Değerlendirme Yöntemleri Karşılaştırma Tablosu (2)

(1) Risk değerlendirmesi, işverenin oluşturduğu bir ekip tarafından gerçekleştirilir. Risk değerlendirmesi ekibi aşağıdakilerden oluşur.

a) İşveren veya işveren vekili.

b) İşyerinde sağlık ve güvenlik hizmetini yürüten iş güvenliği uzmanları ile işyeri hekimleri.

c) İşyerindeki çalışan temsilcileri.

ç) İşyerindeki destek elemanları.

d) İşyerindeki bütün birimleri temsil edecek şekilde belirlenen ve işyerinde yürütülen çalışmalar, mevcut veya muhtemel tehlike kaynakları ile riskler konusunda bilgi sahibi çalışanlar.

(2) İşveren, ihtiyaç duyulduğunda bu ekibe destek olmak üzere işyeri dışındaki kişi ve kuruluşlardan hizmet alabilir.

(3) Risk değerlendirmesi çalışmalarının koordinasyonu işveren veya işveren tarafından ekip içinden görevlendirilen bir kişi tarafından da sağlanabilir.

(4) İşveren, risk değerlendirmesi çalışmalarında görevlendirilen kişi veya kişilerin görevlerini yerine getirmeleri amacıyla araç, gereç, mekân ve zaman gibi gerekli bütün ihtiyaçlarını karşılar, görevlerini yürütmeleri sebebiyle hak ve yetkilerini kısıtlayamaz.

(5) Risk değerlendirmesi çalışmalarında görevlendirilen kişi veya kişiler işveren tarafından sağlanan bilgi ve belgeleri korur ve gizli tutar. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM Risk Değerlendirmesi Aşamaları Risk değerlendirmesi

(1) Risk değerlendirmesi asgarî aşağıdaki hususları kapsayacak şekilde dokümante edilir.

a) İşyerinin unvanı, adresi ve işverenin adı.

b) Gerçekleştiren kişilerin isim ve unvanları ile bunlardan iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi olanların Bakanlıkça verilmiş belge bilgileri.

c) Gerçekleştirildiği tarih ve geçerlilik tarihi.

ç) Risk değerlendirmesi işyerindeki farklı bölümler için ayrı ayrı yapılmışsa her birinin adı.

d) Belirlenen tehlike kaynakları ile tehlikeler.

e) Tespit edilen riskler.

f) Risk analizinde kullanılan yöntem veya yöntemler.

g) Tespit edilen risklerin önem ve öncelik sırasını da içeren analiz sonuçları.

ğ) Düzeltici ve önleyici kontrol tedbirleri, gerçekleştirilme tarihleri ve sonrasında tespit edilen risk seviyesi.

(2) Risk değerlendirmesi dokümanının sayfaları numaralandırılarak; gerçekleştiren kişiler tarafından her sayfası paraflanıp, son sayfası imzalanır ve işyerinde saklanır.

(3) Risk değerlendirmesi dokümanı elektronik ve benzeri ortamlarda hazırlanıp arşivlenebilir. Risk değerlendirmesinin yenilenmesi

(1) İşverenlere, risk değerlendirmesi ile ilgili yükümlülükleri bakımından yardımcı olmak veya yol göstermek amacıyla risk değerlendirmesi rehberleri hazırlanabilir. Rehberler işyerinde çalışan sayısı ve işyerinin bulunduğu tehlike sınıfı göz önüne alınarak; sektör, meslek veya yapılan işlere özgü olabilir.

(2) Kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, işçi-işveren ve memur sendikaları ile kamu yararına çalışan sivil toplum kuruluşları faaliyet gösterdikleri sektörde rehber çalışmalarında bulunabilir. Bakanlıkça, bu Yönetmelik hükümlerine uygunluğu yönünden değerlendirilerek onaylanan taslaklar, Bakanlık tarafından sektör, meslek veya yapılan işlere özgü risk değerlendirmesi uygulama rehberleri olarak yayımlanır. Geçiş hükmü

(1) 6 ncı madde uyarınca oluşturulacak risk değerlendirmesi ekibinde, mezkûr maddenin birinci fıkrasının (b) bendinde sayılanların bulundurulma zorunluluğu Kanunun 38 inci maddesinde belirtilen sürelere uygun olarak aranır. Yürürlük

(1) Bu Yönetmelik 30/12/2012 tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme

(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ RİSK DEĞERLENDİRMESİ YÖNETMELİĞİ BİRİNCİ BÖLÜM Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar Amaç

(1) Bu Yönetmeliğin amacı, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği yönünden yapılacak risk değerlendirmesinin usul ve esaslarını düzenlemektir. Kapsam

(1) Bu Yönetmelik, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki işyerlerini kapsar. Dayanak

(1) Bu Yönetmelik, İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 10 uncu ve 30 uncu maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır. Tanımlar

(1) Bu Yönetmelikte geçen;

a) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığını,

b) Kabul edilebilir risk seviyesi: Yasal yükümlülüklere ve işyerinin önleme politikasına uygun, kayıp veya yaralanma oluşturmayacak risk seviyesini,

c) Kanun: 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununu,

ç) Önleme: İşyerinde yürütülen işlerin bütün safhalarında iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili riskleri ortadan kaldırmak veya azaltmak için planlanan ve alınan tedbirlerin tümünü,

d) Ramak kala olay: İşyerinde meydana gelen; çalışan, işyeri ya da iş ekipmanını zarara uğratma potansiyeli olduğu halde zarara uğratmayan olayı,

e) Risk: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimalini,

f) Risk değerlendirmesi: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması amacıyla yapılması gerekli çalışmaları,

g) Tehlike: İşyerinde var olan ya da dışarıdan gelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme potansiyelini, ifade eder. İKİNCİ BÖLÜM İşveren Yükümlülüğü ve Risk Değerlendirmesi Ekibi İşveren yükümlülüğü

(1) İşveren; çalışma ortamının ve çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlama, sürdürme ve geliştirme amacı ile iş sağlığı ve güvenliği yönünden risk değerlendirmesi yapar veya yaptırır.

(2) Risk değerlendirmesinin gerçekleştirilmiş olması; işverenin, işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

(3) İşveren, risk değerlendirmesi çalışmalarında görevlendirilen kişi veya kişilere risk değerlendirmesi ile ilgili ihtiyaç duydukları her türlü bilgi ve belgeyi temin eder. Risk değerlendirmesi ekibi

(1) Risk değerlendirmesi; tüm işyerleri için tasarım veya kuruluş aşamasından başlamak üzere tehlikeleri tanımlama, riskleri belirleme ve analiz etme, risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması, dokümantasyon, yapılan çalışmaların güncellenmesi ve gerektiğinde yenileme aşamaları izlenerek gerçekleştirilir.

(2) Çalışanların risk değerlendirmesi çalışması yapılırken ihtiyaç duyulan her aşamada sürece katılarak görüşlerinin alınması sağlanır. Tehlikelerin tanımlanması

(1) Tehlikeler tanımlanırken çalışma ortamı, çalışanlar ve işyerine ilişkin ilgisine göre asgari olarak aşağıda belirtilen bilgiler toplanır.

a) İşyeri bina ve eklentileri.

b) İşyerinde yürütülen faaliyetler ile iş ve işlemler.

c) Üretim süreç ve teknikleri.

ç) İş ekipmanları.

d) Kullanılan maddeler.

e) Artık ve atıklarla ilgili işlemler.

f) Organizasyon ve hiyerarşik yapı, görev, yetki ve sorumluluklar.

g) Çalışanların tecrübe ve düşünceleri.

ğ) İşe başlamadan önce ilgili mevzuat gereği alınacak çalışma izin belgeleri.

h) Çalışanların eğitim, yaş, cinsiyet ve benzeri özellikleri ile sağlık gözetimi kayıtları.

ı) Genç, yaşlı, engelli, gebe veya emziren çalışanlar gibi özel politika gerektiren gruplar ile kadın çalışanların durumu.

i) İşyerinin teftiş sonuçları.

j) Meslek hastalığı kayıtları.

k) İş kazası kayıtları.

l) İşyerinde meydana gelen ancak yaralanma veya ölüme neden olmadığı halde işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğramasına yol açan olaylara ilişkin kayıtlar.

m) Ramak kala olay kayıtları.

n) Malzeme güvenlik bilgi formları.

o) Ortam ve kişisel maruziyet düzeyi ölçüm sonuçları.

ö) Varsa daha önce yapılmış risk değerlendirmesi çalışmaları.

p) Acil durum planları.

r) Sağlık ve güvenlik planı ve patlamadan korunma dokümanı gibi belirli işyerlerinde hazırlanması gereken dokümanlar.

(2) Tehlikelere ilişkin bilgiler toplanırken aynı üretim, yöntem ve teknikleri ile üretim yapan benzer işyerlerinde meydana gelen iş kazaları ve ortaya çıkan meslek hastalıkları da değerlendirilebilir.

(3) Toplanan bilgiler ışığında; iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili mevzuatta yer alan hükümler de dikkate alınarak, çalışma ortamında bulunan fiziksel, kimyasal, biyolojik, psikososyal, ergonomik ve benzeri tehlike kaynaklarından oluşan veya bunların etkileşimi sonucu ortaya çıkabilecek tehlikeler belirlenir ve kayda alınır. Bu belirleme yapılırken aşağıdaki hususlar, bu hususlardan etkilenecekler ve ne şekilde etkilenebilecekleri göz önünde bulundurulur.

a) İşletmenin yeri nedeniyle ortaya çıkabilecek tehlikeler.

b) Seçilen alanda, işyeri bina ve eklentilerinin plana uygun yerleştirilmemesi veya planda olmayan ilavelerin yapılmasından kaynaklanabilecek tehlikeler.

c) İşyeri bina ve eklentilerinin yapı ve yapım tarzı ile seçilen yapı malzemelerinden kaynaklanabilecek tehlikeler.

ç) Bakım ve onarım işleri de dahil işyerinde yürütülecek her türlü faaliyet esnasında çalışma usulleri, vardiya düzeni, ekip çalışması, organizasyon, nezaret sistemi, hiyerarşik düzen, ziyaretçi veya işyeri çalışanı olmayan diğer kişiler gibi faktörlerden kaynaklanabilecek tehlikeler.

d) İşin yürütümü, üretim teknikleri, kullanılan maddeler, makine ve ekipman, araç ve gereçler ile bunların çalışanların fiziksel özelliklerine uygun tasarlanmaması veya kullanılmamasından kaynaklanabilecek tehlikeler.

(1) Tespit edilmiş olan tehlikelerin her biri ayrı ayrı dikkate alınarak bu tehlikelerden kaynaklanabilecek risklerin hangi sıklıkta oluşabileceği ile bu risklerden kimlerin, nelerin, ne şekilde ve hangi şiddette zarar görebileceği belirlenir. Bu belirleme yapılırken mevcut kontrol tedbirlerinin etkisi de göz önünde bulundurulur.

(2) Toplanan bilgi ve veriler ışığında belirlenen riskler; işletmenin faaliyetine ilişkin özellikleri, işyerindeki tehlike veya risklerin nitelikleri ve işyerinin kısıtları gibi faktörler ya da ulusal veya uluslararası standartlar esas alınarak seçilen yöntemlerden biri veya birkaçı bir arada kullanılarak analiz edilir.

(3) İşyerinde birbirinden farklı işlerin yürütüldüğü bölümlerin bulunması halinde birinci ve ikinci fıkralardaki hususlar her bir bölüm için tekrarlanır.

(4) Analizin ayrı ayrı bölümler için yapılması halinde bölümlerin etkileşimleri de dikkate alınarak bir bütün olarak ele alınıp sonuçlandırılır.

(5) Analiz edilen riskler, kontrol tedbirlerine karar verilmek üzere etkilerinin büyüklüğüne ve önemlerine göre en yüksek risk seviyesine sahip olandan başlanarak sıralanır ve yazılı hale getirilir. Risk kontrol adımları

klentilerinin yapı ve yapım tarzı ile seçilen yapı malzemelerinden kaynaklanabilecek tehlikeler.

ç) Bakım ve onarım işleri de dahil işyerinde yürütülecek her türlü faaliyet esnasında çalışma usulleri, vardiya düzeni, ekip çalışması, organizasyon, nezaret sistemi, hiyerarşik düzen, ziyaretçi veya işyeri çalışanı olmayan diğer kişiler gibi faktörlerden kaynaklanabilecek tehlikeler.

d) İşin yürütümü, üretim teknikleri, kullanılan maddeler, makine ve ekipman, araç ve gereçler ile bunların çalışanların fiziksel özelliklerine uygun tasarlanmaması veya kullanılmamasından kaynaklanabilecek tehlikeler.

e) Kuvvetli akım, aydınlatma, paratoner, topraklama gibi elektrik tesisatının bileşenleri ile ısıtma, havalandırma, atmosferik ve çevresel şartlardan korunma, drenaj, arıtma, yangın önleme ve mücadele ekipmanı ile benzeri yardımcı tesisat ve donanımlardan kaynaklanabilecek tehlikeler.

f) İşyerinde yanma, parlama veya patlama ihtimali olan maddelerin işlenmesi, kullanılması, taşınması, depolanması ya da imha edilmesinden kaynaklanabilecek tehlikeler.

g) Çalışma ortamına ilişkin hijyen koşulları ile çalışanların kişisel hijyen alışkanlıklarından kaynaklanabilecek tehlikeler.

ğ) Çalışanın, işyeri içerisindeki ulaşım yollarının kullanımından kaynaklanabilecek tehlikeler.

h) Çalışanların iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili yeterli eğitim almaması, bilgilendirilmemesi, çalışanlara uygun talimat verilmemesi veya çalışma izni prosedürü gereken durumlarda bu izin olmaksızın çalışılmasından kaynaklanabilecek tehlikeler.

(4) Çalışma ortamında bulunan fiziksel, kimyasal, biyolojik, psikososyal, ergonomik ve benzeri tehlike kaynaklarının neden olduğu tehlikeler ile ilgili işyerinde daha önce kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırma çalışması yapılmamış ise risk değerlendirmesi çalışmalarında kullanılmak üzere; bu tehlikelerin, nitelik ve niceliklerini ve çalışanların bunlara maruziyet seviyelerini belirlemek amacıyla gerekli bütün kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmalar yapılır. Risklerin belirlenmesi ve analizi

(1) Risklerin kontrolünde şu adımlar uygulanır.

a) Planlama: Analiz edilerek etkilerinin büyüklüğüne ve önemine göre sıralı hale getirilen risklerin kontrolü amacıyla bir planlama yapılır.

b) Risk kontrol tedbirlerinin kararlaştırılması: Riskin tamamen bertaraf edilmesi, bu mümkün değil ise riskin kabul edilebilir seviyeye indirilmesi için aşağıdaki adımlar uygulanır. 1) Tehlike veya tehlike kaynaklarının ortadan kaldırılması. 2) Tehlikelinin, tehlikeli olmayanla veya daha az tehlikeli olanla değiştirilmesi. 3) Riskler ile kaynağında mücadele edilmesi.

c) Risk kontrol tedbirlerinin uygulanması: Kararlaştırılan tedbirlerin iş ve işlem basamakları, işlemi yapacak kişi ya da işyeri bölümü, sorumlu kişi ya da işyeri bölümü, başlama ve bitiş tarihi ile benzeri bilgileri içeren planlar hazırlanır. Bu planlar işverence uygulamaya konulur.

ç) Uygulamaların izlenmesi: Hazırlanan planların uygulama adımları düzenli olarak izlenir, denetlenir ve aksayan yönler tespit edilerek gerekli düzeltici ve önleyici işlemler tamamlanır.

(2) Risk kontrol adımları uygulanırken toplu korunma önlemlerine, kişisel korunma önlemlerine göre öncelik verilmesi ve uygulanacak önlemlerin yeni risklere neden olmaması sağlanır.

(3) Belirlenen risk için kontrol tedbirlerinin hayata geçirilmesinden sonra yeniden risk seviyesi tespiti yapılır. Yeni seviye, kabul edilebilir risk seviyesinin üzerinde ise bu maddedeki adımlar tekrarlanır. Dokümantasyon

(1) Yapılmış olan risk değerlendirmesi; tehlike sınıfına göre çok tehlikeli, tehlikeli ve az tehlikeli işyerlerinde sırasıyla en geç iki, dört ve altı yılda bir yenilenir.

(2) Aşağıda belirtilen durumlarda ortaya çıkabilecek yeni risklerin, işyerinin tamamını veya bir bölümünü etkiliyor olması göz önünde bulundurularak risk değerlendirmesi tamamen veya kısmen yenilenir.

a) İşyerinin taşınması veya binalarda değişiklik yapılması.

b) İşyerinde uygulanan teknoloji, kullanılan madde ve ekipmanlarda değişiklikler meydana gelmesi.

c) Üretim yönteminde değişiklikler olması.

ç) İş kazası, meslek hastalığı veya ramak kala olay meydana gelmesi.

d) Çalışma ortamına ait sınır değerlere ilişkin bir mevzuat değişikliği olması.

e) Çalışma ortamı ölçümü ve sağlık gözetim sonuçlarına göre gerekli görülmesi.

f) İşyeri dışından kaynaklanan ve işyerini etkileyebilecek yeni bir tehlikenin ortaya çıkması. DÖRDÜNCÜ BÖLÜM Çeşitli ve Son Hükümler Büyük kaza önleme politika belgesi veya güvenlik raporu hazırlanması gereken işyerlerinde risk değerlendirmesi

(1) Kanunun 29 uncu maddesi gereğince büyük kaza önleme politika belgesi veya güvenlik raporu hazırlanan işyerlerinde; bu belge ve raporlarda değerlendirilmiş riskler, bu Yönetmeliğe göre yapılacak risk değerlendirmesinde dikkate alınarak kullanılır. Birden fazla işveren olması durumunda risk değerlendirmesi çalışmaları

(1) Aynı çalışma alanını birden fazla işverenin paylaşması durumunda, yürütülen işler için diğer işverenlerin yürüttüğü işler de göz önünde bulundurularak ayrı ayrı risk değerlendirmesi gerçekleştirilir. İşverenler, risk değerlendirmesi çalışmalarını, koordinasyon içinde yürütür, birbirlerini ve çalışan temsilcilerini tespit edilen riskler konusunda bilgilendirir.

(2) Birden fazla işyerinin bulunduğu iş merkezleri, iş hanları, sanayi bölgeleri veya siteleri gibi yerlerde, işyerlerinde ayrı ayrı gerçekleştirilen risk değerlendirmesi çalışmalarının koordinasyonu yönetim tarafından yürütülür. Yönetim; bu koordinasyonun yürütümünde, işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği yönünden diğer işyerlerini etkileyecek tehlikeler hususunda gerekli tedbirleri almaları için ilgili işverenleri uyarır. Bu uyarılara uymayan işverenleri Bakanlığa bildirir. Asıl işveren ve alt işveren ilişkisinin bulunduğu işyerlerinde risk değerlendirmesi

(1) Bir işyerinde bir veya daha fazla alt işveren bulunması halinde:

a) Her alt işveren yürüttükleri işlerle ilgili olarak, bu Yönetmelik hükümleri uyarınca gerekli risk değerlendirmesi çalışmalarını yapar veya yaptırır.

b) Alt işverenlerin risk değerlendirmesi çalışmaları konusunda asıl işverenin sorumluluk alanları ile ilgili ihtiyaç duydukları bilgi ve belgeler asıl işverence sağlanır.

c) Asıl işveren, alt işverenlerce yürütülen risk değerlendirmesi çalışmalarını denetler ve bu konudaki çalışmaları koordine eder.

(2) Alt işverenler hazırladıkları risk değerlendirmesinin bir nüshasını asıl işverene verir. Asıl işveren; bu risk değerlendirmesi çalışmalarını kendi çalışmasıyla bütünleştirerek, risk kontrol tedbirlerinin uygulanıp uygulanmadığını izler, denetler ve uygunsuzlukların giderilmesini sağlar. Çalışanların bilgilendirilmesi

(1) İşyerinde çalışanlar, çalışan temsilcileri ve başka işyerlerinden çalışmak üzere gelen çalışanlar ve bunların işverenleri; işyerinde karşılaşılabilecek sağlık ve güvenlik riskleri ile düzeltici ve önleyici tedbirler hakkında bilgilendirilir. Risk değerlendirmesi rehberleri