Hap notlar içinde yönetmeliklere linkler verilmiştir. Muhakkak yönetmeliği de okuyunuz.
📋 Yönetmelik Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği 📘 Rehber Elle Taşıma Rehberi ⚠️ Risk Faktörleri Sırt ve Bel İncinme 🦴 Sağlık Etkileri Kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları
Bir veya daha fazla çalışanın bir yükü kaldırması, indirmesi, itmesi, çekmesi, taşıması veya hareket ettirmesi gibi işler esnasında, işin niteliği veya uygun olmayan ergonomik koşullar nedeniyle özellikle bel veya sırtının incinmesiyle sonuçlanabilecek riskleri kapsayan nakletme veya destekleme işlerini ifade eder.
a İşyerinde yüklerin elle taşınmasına gerek duyulmayacak şekilde iş organizasyonu yapmak ve yükün uygun yöntemlerle, özellikle mekanik sistemler kullanılarak taşınmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
b Yükün elle taşınmasının kaçınılmaz olduğu durumlarda, Ek-1'de yer alan hususları dikkate alarak elle taşımadan kaynaklanan riskleri azaltmak için uygun yöntemler kullanılmasını sağlar ve gerekli düzenlemeleri yapar.
a İşin mümkün olduğu kadar sağlık ve güvenlik şartlarına uygun yapılabilmesi için işyerinde gerekli düzenlemeleri yapar.
b Yapılan işteki sağlık ve güvenlik koşullarını değerlendirirken Ek-1'de yer alan hususları ve yüklerin özelliklerini de göz önünde bulundurur.
c Özellikle çalışanların sırt ve bel incinme risklerini önlemek veya azaltmak için, Ek-1'de yer alan hususlar doğrultusunda çalışma ortamının özellikleri ve yapılan işin gereklerine uygun önlemleri alır.
Bireysel Risk Faktörü Ek-2'de belirtilen hususlar dikkate alınır.
Bu Yönetmelik uyarınca sağlık ve güvenliğin korunmasına yönelik alınan tedbirler konusunda çalışanlar bilgilendirilir ve eğitilir.
Taşınan yükle ilgili genel bilgiler ve mümkünse yükün ağırlığı ile eksantrik yüklerin en ağır tarafının ağırlık merkezi konusunda çalışanlar bilgilendirilir ve eğitilir.
Yüklerin doğru olarak nasıl taşınacağı ve yanlış taşınması halinde ortaya çıkabilecek riskler konusunda çalışanlar bilgilendirilir ve eğitilir.
Çok ağır veya çok büyük
Kaba veya kavranılması zor
Dengesiz veya içindekiler yer değiştiriyor
Vücuttan uzakta tutmayı gerektiriyor
Çarpma halinde yaralanmaya neden olabilir
Sadece vücudun bükülmesi ile yapılıyorsa
Yükün ani hareketi ile sonuçlanıyorsa
Vücut dengesiz pozisyonda iken yapılıyorsa
Yeterli genişlikte değilse
Zemin kaygan veya dengesiz
Yükseklik farkları veya engeller varsa
Sıcaklık, nem veya havalandırma uygun değilse
Belden dönmeyi gerektiren uzun süreli işler
Yetersiz ara ve dinlenme süresi
Aşırı kaldırma veya taşıma mesafeleri
İşin gerektirdiği, çalışan tarafından değiştirilemeyen çalışma temposu.
Çalışanların fiziksel yapıları yapılacak işe uygun değilse, kas-iskelet sistemi zorlanmaları ve yaralanmalar ortaya çıkabilir. Özellikle tekrarlayan hareketler veya ağır yük taşımaları durumunda risk artar.
Uygun olmayan giysi, ayakkabı veya kişisel eşyalar kullanmak
Kişisel koruyucu donanımların hatalı veya eksik kullanımı
İşin gerektirdiği doğru taşıma tekniklerini bilmemek
Eğitim eksikliği nedeniyle riskleri fark edememek
Güvenli olmayan alışkanlıkların sürmesi
Yük kaldırma eşiği değerleri
Amerikan Endüstriyel Hijyenistler Konferansı tarafından 2004'te geliştirilmiş, işe bağlı bel ve omuz yaralanmalarını önlemek için tasarlanmıştır.
Kabul edilebilir limit değerler
1981'de geliştirilmiş, 1991'de revize edilmiştir. Bel rahatsızlıklarının önlenmesi için limit değerler belirler.
Maksimum kabul edilebilir limitler
Psikofiziksel yaklaşımla geliştirilmiş, farklı elle taşıma görevleri için maksimum kabul edilebilir limit değerleri belirler.
Elle Taşıma Değerlendirme Çizelgeleri
HSE tarafından geliştirilmiş, kaldırma, taşıma ve takım çalışması ile yapılan faaliyetlerde riskleri belirlemek için kullanılır.
Maksimum kabul edilebilir ağırlık limitleri
1993'te Mital, Nicholson ve Ayoub tarafından geliştirilmiş, biyomekanik, fizyolojik ve epidemiyolojik kriterlere dayanır.
Anahtar Gösterge Yöntemi
Almanya Federal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü tarafından geliştirilmiş, elle taşıma risklerini tarama ve değerlendirme amacıyla kullanılır.
Öncelikle elle taşıma işinin tamamen ortadan kaldırılması hedeflenmelidir.
Forklift, taşıyıcı, vinç, asma yük arabası, el arabası veya vakumlu kaldırma araçları kullanılmalıdır.
Görev, malzeme taşıma mesafelerini en aza indirecek şekilde tasarlanmalıdır.
Yükler vücuda yakın pozisyonda tutulmalıdır; aşırı derin kutular ve erişimi zorlaştıran engeller kaldırılmalıdır.
Yüklerin yerleştirilmesinde optimum konum belirlenmelidir.
Yükler mümkünse bel hizasında konumlandırılmalı, daha altta veya üstte olanlar hafif olmalıdır.
Ağır yükler zemin seviyesinden veya omuz hizasından kaldırılmamalıdır.
Elle taşıma kaçınılmazsa, uygun kaldırma teknikleri öğretilmelidir.
Yük vücuda yakın tutulmalı; bu, ağırlık dengesini sağlar ve kontrolü artırır.
Uygun giysi seçilmeli; giysi yükün kaymasını önleyecek şekilde olmalıdır.
İtme-çekme faaliyetlerinde, eller göğüs hizasında olmalıdır.
Faaliyet, bel kasları yerine daha güçlü bacak kaslarına dayandırılmalıdır.
Hem itme hem de çekme ile gerçekleştirilebilir faaliyetlerde, çekme yerine itme tercih edilmelidir.
İtme aracı çalışanın duruşunu bozmamalı, yük istifleri düşmeyecek şekilde düzenlenmelidir.
Sürekli ve tekrarlama gerektiren görevlerde, tekrarlama sayısı düşürülemiyorsa çalışma ve dinlenme süreleri yeniden düzenlenmelidir.
Görev, bir kas grubu çalışırken diğerinin dinlenmesini sağlayacak şekilde çeşitlendirilmelidir.
Elle taşıma işi gerçekleştirilen nesne ve faaliyet uygun olduğu takdirde, ağır ve büyük hacimli yükler daha hafif ve az hacimli hale getirilmelidir.
Eğer yük farklı bir yerden alınıyorsa, kavranması kolay ve daha küçük paketler halinde tedarik edilip edilemeyeceği değerlendirilmelidir.
Uygun ise yükler birleştirilerek elle taşınmayacak kadar büyük hale getirilebilir; bu durumda ekipman kullanımı tercih edilmelidir.
Faaliyet yükün ağırlığı azaltılarak gerçekleştirilebiliyorsa gerekli düzenlemeler yapılmalıdır.
Örneğin, metal sepetlerde malzeme taşıması yapılıyorsa sepete delikler açılarak ağırlığı azaltılabilir.
Yükler kolay kavranır nitelikte, sap veya tutma aparatları olacak şekilde tasarlanmalıdır.
Yükteki tutma yerleri avuç içinin tam oturacağı kadar geniş, parmakların (eldiven kullanımı gerekiyorsa eldivenle birlikte) yerleşeceği kadar derin olmalıdır.
Sıvı, akışkan veya küçük parçalı paketler halinde taşınan yükler kaymayı önleyecek şekilde tasarlanmalıdır.
Paketleme işlemi minimum boşluk bırakılarak yapılmalı, yüklerin dengeli dağılımı sağlanmalıdır.
Büyük fakat biçimi değiştirilemeyen, dengesiz yükler için uygun ekipman kullanılmalıdır.
Hayvan veya insan gibi canlı ve dengesiz dağılımı olan yüklerin taşınmasında, uygun taşıma teknikleri kullanılmalı ve işlem birden fazla çalışan ile gerçekleştirilmelidir.
Keskin kenarlı, çok sıcak veya çok soğuk yüzeyli yüklerin tutulmasında uygun KKD kullanılmalıdır.
Ancak seçilen KKD, yükün kavrama yeteneğini azaltmamalıdır.
Yüklerin üzerinde, ağırlık ve malzeme cinsi gibi bilgileri içeren etiketler bulunmalıdır.
Yüklerin taşınması için yeterli boş alan sağlanmalı ve engeller kaldırılmalıdır.
Saha temiz ve bakımlı olmalıdır.
Kapılar manuel yerine otomatik açılır nitelikte olmalı, mümkünse sürekli açık tutulmalıdır.
İtme ve çekme faaliyetlerinde, ekstra güç gerektiren duruş ve kalkışlar önlenmelidir.
Hem iç hem dış mekanlarda zeminin düzgün, bakımlı ve kuru olması sağlanmalıdır.
Tarım, inşaat gibi geçici veya mevsimsel iş kollarında zeminler uygun malzeme ile kaplanmalıdır.
Su, yağ, sabun veya gıda atıkları gibi kayganlaştırıcı maddeler için temizlik faaliyetleri düzenli yapılmalıdır.
Hareketli zeminlerde (gemi, tren, mobil platform) çalışanlara eğitim verilmelidir.
Zeminler kuru, pürüzsüz ve eğim düşük olmalıdır; dik yokuşlardan kaçınılmalıdır.
Elle taşıma mümkün olduğunca tek bir düzlemde yapılmalıdır; geçişler yumuşak eğimler veya basamaklarla sağlanmalıdır.
Aşırı sıcak, soğuk, nem veya yetersiz havalandırmadan kaçınılmalıdır.
Sürekli çevre denetimi ile uygun fiziksel koşullar sağlanmalıdır.
Açık alanlarda koşullar değiştirilemiyorsa, çalışanlara uygun KKD temin edilmelidir.
Yeterli ve iyi yönlendirilmiş aydınlatma sağlanmalıdır; hassas malzemelerde dikkat dağıtıcı unsurlar ortadan kaldırılmalıdır.
Elle taşıma görevi, yaş, fiziksel yetenek ve sağlık durumu kriterleri göz önünde bulundurularak verilmelidir.
Sağlık problemi olan veya fiziksel/öğrenme açısından yetersiz kişiler için görev tanımları dikkatli yapılmalıdır.
Geçmişte bel fıtığı gibi rahatsızlık yaşamış çalışanlar hassas gruplar olarak zorlayıcı görevlerde görevlendirilmemelidir.
Görevlendirme gerekirse işyeri hekimleri görüşü doğrultusunda yapılmalıdır.
Hamile çalışanlar için ekstra özen gösterilmelidir.
Yeni başlayan çalışanlara uygun elle taşıma teknikleri öğretilmeli ve gerekli eğitimler verilmelidir.
Elle taşıma işinde kullanılacak ekipman işe uygun olarak seçilmelidir.
Yardımcı ekipmanların hareket hızı, çalışanın hareket hızına uygun olmalıdır.
Özellikle itme-çekme faaliyetinde kullanılan araçlar için zemine uygun tekerlek seçilmeli ve periyodik bakım yapılmalıdır.
Ekipmanlar üzerindeki fren sistemleri güvenli ve etkili biçimde kullanılmalıdır.
Ekipmanlar rahat kavrama sağlayacak, çalışanın eli için uygun ebatlarda kulplara sahip olmalıdır.
Tekrarlamalı ve monoton işlerde görev değişikliği ile monotonluk azaltılabilir.
İş yükü ve termin tarihleri uygun hale getirilmelidir.
Makine ve sistem çalışma temposu, çalışanları yormayacak şekilde düzenlenmelidir.
İş organizasyonu, çalışanların becerilerine uygun olarak yapılmalıdır.
Kararlara çalışanların katılımı sağlanmalı; iyi iletişim ve takım çalışması teşvik edilmelidir.
Tek kişi ile yapılamayan elle taşıma işlerinde birden fazla çalışan görevlendirilmelidir.
Hap notlar içinde yönetmeliklere linkler verilmiştir. Muhakkak yönetmeliği de okuyunuz. 📘 Bu konu hakkında REHBERİ okumayı unutmayın.
Risk Faktörleri Sırt ve Bel İncinme.
Öncelik mekanik sistemlerde, kaçınılmazsa Ek-1 esas alınır.
Bu Yönetmelik uyarınca sağlık ve güvenliğin korunmasına yönelik alınan tedbirler konusunda çalışanlar bilgilendirilir ve eğitilir.
Taşınan yükle ilgili genel bilgiler ve mümkünse yükün ağırlığı ile eksantrik yüklerin en ağır tarafının ağırlık merkezi konusunda çalışanlar bilgilendirilir ve eğitilir.
Yüklerin doğru olarak nasıl taşınacağı ve yanlış taşınması halinde ortaya çıkabilecek riskler konusunda çalışanlar bilgilendirilir ve eğitilir.
Biyomekanik + Fizyolojik + Epidemiyolojik.
Yükler kolay kavranabilir ve hafifletilmiş olmalı.
Canlı yüklerde birden fazla çalışan ve uygun teknikler.
Temiz, bakımlı ve engelsiz çalışma alanı.
Düzgün zemin, uygun sıcaklık ve iyi aydınlatma.
Yaş, sağlık, fiziksel yetenek ve işyeri hekimi görüşü.
Uygun ekipman seçimi, periyodik bakım ve güvenli fren sistemleri.
Görev değişikliği, uygun iş yükü ve tempo.
Beceri uygunluğu, katılım, iletişim ve takım çalışması.
(1) Bu Yönetmelik, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki işyerlerini kapsar. Dayanak
YÜKLE İLGİLİ RİSK FAKTÖRLERİ 1. Yükün özellikleri Yük; - Çok ağır veya çok büyükse, - Kaba veya kavranılması zorsa, - Dengesiz veya içindekiler yer değiştiriyorsa, - Vücuttan uzakta tutulmasını veya vücudun eğilmesini veya bükülmesini gerektiren bir konumdaysa, - Özellikle bir çarpma halinde yaralanmaya neden olabilecek yoğunluk ve şekildeyse, elle taşınması, bilhassa sırt ve bel incinmesi riskine neden olabilir. 2. Fiziksel güç gereksinimi İş; - Çok yorucu ise, - Sadece vücudun bükülmesi ile yapılabiliyorsa, - Yükün ani hareketi ile sonuçlanıyorsa, - Vücut dengesiz bir pozisyonda iken yapılıyorsa, bedenen çalışma şekli ve harcanan güç, bilhassa sırt ve bel incinmesi riskine neden olabilir. 3. Çalışma ortamının özellikleri - Çalışılan yer, işi yapmak için yeterli genişlik ve yükseklikte değil ise, - Zeminin düz olmamasından kaynaklanan düşme veya kayma tehlikesi varsa, - Çalışma ortam ve şartları, çalışanların yükleri güvenli bir yükseklikte veya uygun bir vücut pozisyonunda taşımasına uygun değil ise, - İşyeri tabanında veya çalışılan zeminlerde yüklerin indirilip kaldırılmasını gerektiren seviye farkı varsa, - Zemin veya üzerinde durulan yer dengesiz ise, - Sıcaklık, nem veya havalandırma uygun değil ise, bilhassa sırt ve bel incinmesi riskini artırabilir. 4. İşin gerekleri Aşağıda belirtilen çalışma şekillerinden bir veya birden fazlasını gerektiren işler bilhassa sırt ve bel incinmesi riskine neden olabilir. - Özellikle vücudun belden dönmesini gerektiren aşırı sık veya aşırı uzun süreli bedensel çalışmalar, - Yetersiz ara ve dinlenme süresi, - Aşırı kaldırma, indirme veya taşıma mesafeleri, - İşin gerektirdiği, çalışan tarafından değiştirilemeyen çalışma temposu.
(1) Bu Yönetmeliğin amacı; elle taşıma işlerinden kaynaklanabilecek sağlık ve güvenlik risklerinden, özellikle sırt ve bel incinmelerinden, çalışanların korunmasını sağlamak için asgari gereklilikleri belirlemektir. Kapsam
(1) Bu Yönetmelik;
a) 6331 sayılı Kanunun 30 uncu maddesine dayanılarak,
b) Avrupa Birliğinin 29/5/1990 tarihli ve 90/269/EEC sayılı Konsey Direktifine paralel olarak, hazırlanmıştır. Elle taşıma işi
(1) Elle taşıma işi; bir veya daha fazla çalışanın bir yükü kaldırması, indirmesi, itmesi, çekmesi, taşıması veya hareket ettirmesi gibi işler esnasında, işin niteliği veya uygun olmayan ergonomik koşullar nedeniyle özellikle bel veya sırtının incinmesiyle sonuçlanabilecek riskleri kapsayan nakletme veya destekleme işlerini ifade eder. Genel yükümlülük
(1) İşveren;
a) İşyerinde yüklerin elle taşınmasına gerek duyulmayacak şekilde iş organizasyonu yapmak ve yükün uygun yöntemlerle, özellikle mekanik sistemler kullanılarak taşınmasını sağlamak için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
b) Yükün elle taşınmasının kaçınılmaz olduğu durumlarda, ek-1`de yer alan hususları dikkate alarak elle taşımadan kaynaklanan riskleri azaltmak için uygun yöntemler kullanılmasını sağlar ve gerekli düzenlemeleri yapar. İş ve işin yapıldığı yerin organizasyonu
(1) İşveren, yükün elle taşınmasının kaçınılmaz olduğu durumlarda;
a) İşin mümkün olduğu kadar sağlık ve güvenlik şartlarına uygun yapılabilmesi için işyerinde gerekli düzenlemeleri yapar.
b) Yapılan işteki sağlık ve güvenlik koşullarını değerlendirirken ek-1`de yer alan hususları ve yüklerin özelliklerini de göz önünde bulundurur.
c) Özellikle çalışanların sırt ve bel incinme risklerini önlemek veya azaltmak için, ek-1`de yer alan hususlar doğrultusunda çalışma ortamının özellikleri ve yapılan işin gereklerine uygun önlemleri alır. Bireysel risk faktörleri
(1) Elle taşıma işlerinde, özel politika gerektiren grupların etkilenebileceği tehlikelere karşı korunması için; 6331 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ç) bendi ile 15 inci maddesinin uygulanmasında ek-2`de belirtilen hususlar dikkate alınır. Çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitimi
(1) İşveren; elle taşıma işlerinde çalışanların ve/veya temsilcilerinin, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine ilişkin mevzuat hükümlerini de dikkate alarak aşağıdaki konularda bilgilendirilmelerini ve eğitilmelerini sağlar:
a) Bu Yönetmelik uyarınca sağlık ve güvenliğin korunmasına yönelik alınan tedbirler,
b) Taşınan yükle ilgili genel bilgiler ve mümkünse yükün ağırlığı ile eksantrik yüklerin en ağır tarafının ağırlık merkezi,
c) Bu Yönetmelikte belirtilen hususları da dikkate alarak yüklerin doğru olarak nasıl taşınacağı ve yanlış taşınması halinde ortaya çıkabilecek riskler. Çalışanların görüşlerinin alınması ve katılımlarının sağlanması
(1) İşveren; bu Yönetmelikte belirtilen konular ile ilgili çalışanların veya temsilcilerinin, 6331 sayılı Kanunun 18 inci maddesine uygun olarak görüşlerini alır ve katılımlarını sağlar. Yürürlükten kaldırılan yönetmelik
(1) 11/2/2004 tarihli ve 25370 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır. Yürürlük
(1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Yürütme
(1) Bu Yönetmelik hükümlerini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.
BİREYSEL RİSK FAKTÖRLERİ Çalışanlar; - Yapılacak işi yürütmeye fiziki yapılarının uygun olmaması, - Uygun olmayan giysi, ayakkabı veya diğer kişisel eşyaları kullanmaları, - Yeterli ve uygun bilgi ve eğitime sahip olmamaları, durumunda risk altında olabilirler.